Harde strijd over WAO kan zo weer oplaaien

Het kabinet worstelt met een besluit over de toekomst van de WAO. De sociale partners eisen dat het kabinet ,,niet gaat shoppen'' in hun advies.

Wanneer is een werknemer arbeidsongeschikt? Is dat alleen het geval als iemand door ziekte helemaal niet meer kan werken? Of moet je een werknemer die door een aandoening alleen nog werk kan doen waarmee hij veel minder verdient dan het loon dat hij had, ook arbeidsongeschikt noemen? En dient zo'n werknemer voor dat verlies aan inkomsten dan een uitkering krijgen?

Dit is de hamvraag in de discussie over de toekomst van de Wet op de arbeidsongeschiktheid (WAO) die kabinet en sociale partners sinds 2002 voeren. Het kabinet wil in 2006 een nieuw uitkeringsstelsel invoeren dat het aantal uitkeringsgerechtigden eind vorig jaar bijna een miljoen sterk zal verminderen. De Sociaal-Economische Raad (SER), waarin werkgevers en vakbonden zijn vertegenwoordigd, bracht daar in maart 2002 al advies over uit. Het kabinet onderschreef de hoofdlijnen, maar stelde besluiten over een aantal belangrijke `details' telkens uit. De verwachting is dat de ministerraad het onderwerp ook vandaag weer zou doorschuiven op zijn agenda.

Waar kabinet en SER het al wel over eens zijn, is dat alleen mensen die duurzaam en volledig arbeidsongeschikt zijn, een uitkering moeten krijgen, betaald uit publieke middelen. Voor werknemers die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn, komt er een aanvulling op het loon. Voor mensen met lichte arbeidsbeperkingen komt er geen regeling.

Of het nieuwe systeem erin slaagt het aantal WAO'ers te verminderen, wordt in belangrijke mate bepaald door de grens tussen `duurzaam en volledig' arbeidsongeschikt en `gedeeltelijk' arbeidsongeschikt. Het kabinet vroeg de SER in november vorig jaar dit zogenoemde arbeidsongeschiktheidscriterium uit te werken. Als de SER aannemelijk wist te maken dat zijn criterium, dat straks door keuringsartsen moet worden toegepast, perspectief biedt op een daling van het aantal nieuwe arbeidsongeschikten tot maximaal 25.000 per jaar, zal het kabinet het overnemen. Het kabinet zal dan bovendien de arbeidsongeschiktheidsuitkering verhogen van 70 naar 75 procent van het loon. Ook wordt de Pemba-wet, die regelt dat werkgevers met veel arbeidsongeschikte werknemers meer premie moeten betalen, afgeschaft.

De SER kwam op 20 februari met het gevraagde advies. Een belangrijk verschil met de definitie die het kabinet zelf voorstelde, is dat de SER niet de mate waarin een werknemer nog kan werken (de arbeidscapaciteit) als maatstaf neemt, maar de mate waarin hij zijn oude inkomen kan verwerven (de verdiencapaciteit). Bovendien wil de SER niet alleen werknemers bij wie herstel uitgesloten is arbeidsongeschikt verklaren, maar ook werknemers die nog een geringe kans op herstel hebben. Daarmee is het SER-criterium minder streng dan dat van het kabinet.

De SER heeft berekeningen laten maken door UWV, het instituut dat de WAO uitvoert. Die bevestigen dat toepassing van het SER-criterium op termijn leidt tot de door het kabinet gewenste daling. Het kabinet zou dit criterium dus moeten overnemen.

Maar er zijn nog wel meer onderdelen van het SER-advies waarover kabinet en sociale partners van mening verschillen. Bijvoorbeeld over de vraag voor wie het nieuwe WAO-stelsel moet gelden. De SER wil dat alleen toekomstige arbeidsongeschikten eronder vallen, terwijl het kabinet ook bestaande gevallen volgens de nieuwe criteria wil herkeuren.

Ook op de regeling voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten heeft de SER een andere visie dan het kabinet. Beide partijen zijn het erover eens dat deze regeling bij voorkeur uitgevoerd moet worden door private partijen, zoals verzekeraars. Maar het kabinet wil dat alleen de eerste vijf jaar van de uitkering, daarna zou de uitvoering overgedragen moeten worden aan het publieke UWV, dat ook de keuringen zou blijven doen.

De afgelopen weken is bovendien gebleken dat de kosten van de private uitvoering een punt van discussie zijn. Zowel de verzekeraars als UWV hebben offertes uitgebracht aan minister Zalm (Financiën), die volgens zegslieden bij de sociale partners geschrokken zou zijn van het kostenplaatje van de verzekeraars. Die hebben in de aanloopfase 3,5 miljard euro meer dan UWV nodig om een buffer op te bouwen waaruit ze de uitkeringen kunnen betalen. De verzekeraars zeggen dit later ruimschoots terug te verdienen, maar er zijn nog andere zorgen. Zo moeten UWV en verzekeraars dossiers onderling overdragen als het kabinet inderdaad kiest voor een mix van publiek en privaat. Dat zou extra administratiekosten meebrengen, volgens de verzekeraars zelf ruim 1 miljard euro.

Deze hete hangijzers maken definitieve besluiten over het nieuwe WAO-stelsel complex. Het kabinet heeft (onder voorwaarden) toegezegd het advies over het arbeidsongeschiktheidscriterium van de SER over te nemen, maar de SER beschouwt dat als één ondeelbaar geheel met het WAO-advies uit 2002. Vooral de vakbonden benadrukten dit bij de vaststelling van het advies over het arbeidsongeschiktheidscriterium, op 20 februari. ,,Het WAO-advies is géén supermarkt waar met een wagentje doorheen geshopt kan worden'', zei CNV-voorzitter Doekle Terpstra. ,,Als het kabinet toch weer begint te emmeren door delen van het plan ter discussie te stellen, dan kunnen we dus echt geen zaken meer doen'', zei FNV-voorzitter Lodewijk de Waal.

De vakcentrales hebben sterke troeven achter de hand. Zij zegden in het Najaarsakkoord van 14 oktober vorig jaar toe om voor 2004 en 2005 geen loonsverhoging te zullen eisen. Ook beloofden ze in de CAO's geen afspraken te zullen maken om zieke werknemers in het tweede ziektejaar een aanvulling te geven op de wettelijk verplichte doorbetaling van 70 procent van het loon. De vakbeweging koppelde deze beloftes echter aan de verwachting dat het kabinet het volledige SER-advies over de WAO zal overnemen. De werkgevers hebben er ook belang bij dat het kabinet het SER-advies in zijn geheel overneemt. Gebeurt dat niet, ,,dan loop je het risico de steun van de vakbeweging te verliezen'', zegt Jacques Schraven, voorzitter van VNO-NCW.

Het kabinet heeft geen harde toezegging gedaan om het WAO-advies van de SER over te nemen, maar is formeel alleen gebonden aan zijn belofte om het arbeidsongeschiktheidscriterium over te nemen. In de discussie over de herkeuringen is volgens bronnen bij de sociale partners nog wel wat speelruimte. En als zeker is dat de privatiseringsoperatie te duur wordt, valt daarover mogelijk ook nog te onderhandelen. Het wachten is nu op een nieuwe offerte van de verzekeraars.