Fuji nuchter onder hype van digitale fotografie

Fuji ziet nog altijd een markt voor traditionele, analoge foto's, ondanks de opmars van de digitale fotografie. Het Japanse bedrijf, dat zijn Europese productie in Tilburg heeft geconcentreerd, mikt op beide segmenten: digitaal én analoog. ,,Kodak creëert verwarring.''

Digitale fotografie wint snel terrein op traditionele, analoge fotografie. Dit jaar worden er voor het eerst meer digitale dan analoge camera's verkocht, voorspelt het Amerikaanse marktonderzoekbureau Infotrends in een analyse van de fotografiebranche. De mondiale afzet van digitale camera's zal volgens het bureau stijgen van 53 miljoen in 2004 tot 82 miljoen in 2008.

Dat heeft zijn weerslag op de producenten van aan analoge fotografie gerelateerde producten, zoals filmrolletjes, fotopapier en ontwikkelvloeistof. Zij zien hun afzet krimpen. Ook ontwikkelcentrales, waar op grote schaal foto's ontwikkeld en afgedrukt worden, hebben minder werk.

De Amerikaanse fotogigant Kodak reageerde vorig jaar op deze ontwikkeling door tientallen ontwikkelcentrales te sluiten en wereldwijd 12.000 tot 15.000 banen te schrappen bij bedrijfsonderdelen die `traditionele' producten maken. Als toelichting gaf Kodak dat het ,,versneld'' overstapte op digitale fotografie. Ook Agfa-Gevaert, uit België, snijdt in zijn analoge activiteiten: er verdwijnen 750 banen, bovenop de 4.000 die er (bij het bedrijf als geheel) sinds 2001 al verdwenen zijn.

Het Japanse Fuji, de wereldwijde nummer twee, doet hier tot nog toe niet aan mee, en is dat vooralsnog ook niet van plan, zegt Yuzo Toda, directeur onderzoek en ontwikkeling en directielid van Fuji Tilburg, de Europese productielocatie van het bedrijf. ,,Kodak creëert verwarring'', zegt Toda. ,,Ze doen net alsof digitale fotografie de analoge fotografie volledig gaat vervangen, maar dat is natuurlijk niet zo.''

Ten eerste, zegt Toda, is er voor een deel sprake van een vervangingsmarkt. Wie vroeger een analoog fototoestel kocht, koopt nu een digitale camera – Fuji, maar ook Kodak, maakt die allebei. En wie vroeger analoge foto's liet afdrukken in een ontwikkelcentrale, laat daar nu digitale foto's afdrukken. ,,Weliswaar weet nog niet elke consument dat dat kan, maar dat is een kwestie van tijd en van goede marketing.'' In een ontwikkelcentrale maakt het al niet meer uit of een foto analoog of digitaal aangeleverd wordt. ,,Het afdrukken gebeurt op dezelfde manier, op dezelfde machines en op hetzelfde fotopapier.''

Alleen de afzet van fotorolletjes daalt structureel. Vorig jaar met 20 procent in Japan en 15 procent in de VS en West-Europa. ,,Maar in de opkomende markten in Oost-Europa en Azië hebben veel mensen helemaal geen geld voor een digitale camera en zullen ze nog jarenlang analoge toestellen en dus ook fotorolletjes blijven kopen.'' Fuji Tilburg, dat onder meer kleurenfilmrolletjes maakt, ziet de afzet naar Oost-Europa nog altijd stijgen. ,,Wat velen vergeten, is dat analoge foto's een hoge kwaliteit bieden tegen een lage prijs. Die prijs-kwaliteitverhouding haal je nooit met een digitale camera.''

Dat neemt niet weg dat ook Fuji Tilburg, met 579 miljoen euro omzet en ruim 1.400 werknemers een van de grootste productielocaties van Fuji buiten Japan, een groeiend aandeel van de omzet uit digitale fotografie haalt. Fuji maakt in Tilburg filmrolletjes, fotopapier, drukplaten en lithofilm (film voor het belichten van drukplaten). Die hebben met elkaar gemeen dat ze voorzien zijn van een lichtgevoelige laag, zogeheten emulsies. Het hart van Fuji Tilburg is dan ook de emulsiefabriek, waar deze mengsels van water, gelatine, olie, zilver en chemicaliën gemaakt worden. Op vier productielijnen worden die vervolgens op het eindproduct aangebracht en verpakt. Daarnaast heeft Fuji Tilburg nog een onderzoek- en ontwikkelingscentrum, waar nieuwe producten en toepassingen ontwikkeld worden.

De jongste ontwikkeling in Tilburg die heeft geleid tot een uitbreiding van het productassortiment, is een nieuw type inkjetfotopapier voor het thuis uitprinten van foto's. ,,De kwaliteit daarvan haalt het natuurlijk niet bij de kwaliteit van een fotoafdruk in een ontwikkelcentrale, maar met het blote oog zie je bijna geen verschil en er is een enorme vraag naar.'' Veel consumenten blijken hun digitale foto's liever zelf uit te printen dan dat ze die eerst naar een ontwikkelcentrale moeten e-mailen en daarna moeten ophalen bij een drogist of supermarkt.

In Japan maakte Fuji al inkjetfotopapier voor printers van Japanse printerfabrikanten (Epson, Canon), maar niet voor Amerikaanse printers (Hewlett-Packard, Lexmark), die andere specificaties van het papier vergen. Kodak en HP zelf maakten wel al inkjetpapier voor deze printers. ,,Inmiddels hebben we ook zulk papier ontwikkeld en op de markt gebracht, maar we zijn daar wel relatief laat mee'', erkent Toda. ,,Wij denken echter dat we ons goed kunnen onderscheiden door de hoge kwaliteit van ons papier en we hebben een flink deel van onze afzet inmiddels veiliggesteld.'' Zo gaat Amerika's grootste supermarktketen Wal-Mart Fuji's papier verkopen.

Fuji onderhandelt verder met printerfabrikanten om het Fuji-papier als `aanbevolen' papier in de handleiding te krijgen. ,,Uit marktonderzoek weten we dat de meeste consumenten het papier gebruiken dat de printerfabrikant aanbeveelt. Dus als er een pakje Fuji-papier bij de printer zit, blijven ze dat gebruiken.'' In de winkel kosten twintig velletjes A4 zo'n 16 euro.

In volume is het aandeel van het inkjetpapier, dat sinds afgelopen zomer op dezelfde productielijn als traditioneel fotopapier gemaakt wordt, nog gering: dit jaar zo'n 4 miljoen vierkante meter. Fotopapier maakt Fuji Tilburg per jaar zo'n 180 miljoen vierkante meter. ,,Maar ik verwacht dat onze productie van inkjetpapier in vier à vijf jaar zal groeien tot 20 à 30 miljoen vierkante meter'', aldus Toda. ,,Vanuit Tilburg beleveren we de Europese en de Amerikaanse markt. Pas als blijkt dat de volumes heel groot worden, zouden we het inkjetpapier ook in de VS kunnen gaan produceren.''

Inmiddels heeft de onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling, waar Toda het hoofd van is, zich alweer op de verder weg gelegen toekomst gestort. ,,Wij zijn hardop gaan denken waar we ons als Fuji in Nederland nog meer op zouden kunnen richten, en we kwamen uit op biotechnologie.'' Dat ligt niet erg voor de hand voor een hoofdzakelijk op chemie georiënteerd fotografiebedrijf, geeft Toda direct toe. ,,Maar Nederland is erg goed in biotechnologie en wij hebben ook biotechnologen in huis, want een van de bestanddelen van de emulsies is gelatine, een dierlijk product.'' Toda heeft in Tilburg inmiddels een biotechafdeling opgericht en een aantal onderzoeksinstituten opdracht gegeven op zoek te gaan naar raakvlakken tussen biotech en Fuji's activiteiten. ,,En nu maar eens zien wat daar uit komt.''