Brontë verdickenst

Onvoltooid werk van een beroemde voorganger completeren is een beproefde spelvorm voor een romanschrijver. Bijna iedereen kent de naam van Charlotte Brontë. Clare Boylans roman Emma Brown is de voortzetting van de twintig blaadjes die Brontë bij haar dood in 1855 heeft nagelaten. Eind 1854 las Charlotte Brontë die bij het haardvuur voor aan haar man Arthur Nicholls; toen hij er iets tegen in bracht, zei zij dat zij er nog veel aan zou veranderen.

Clare Boylan voegde haar vierhonderd pagina's dus toe aan een eerste opzet, een idee. Zij kreeg een openingsscène cadeau waarin een stug meisje door een belangrijk uitziende man als nieuwe leerling wordt voorgesteld op een kwakkelend kostschooltje in een buitenhuis; daarna is Boylan haar eigen gang gegaan. Het meisje, dat Matilde genoemd wordt, aardt niet op de school en blijkt geen familielid of weldoener te hebben die haar zal financieren. De dames die de school beheren verbannen haar al gauw naar een zolderkamertje; een paar dorpsgenoten trekken zich haar lot aan en proberen tevergeefs haar familie op te sporen. Een goedwillende vrouw neemt haar een tijdje in huis; en dan op een dag is zij weg, met medeneming van wat geld.

In Londen hoopt Mathilde iets van haar verleden terug te vinden na bedacht te hebben dat zij vroeger Emma heette. De stad blijkt nog wreder dan de kille kostschool. Dit is het midden van de negentiende eeuw, en de gebruikelijke bestemming voor loslopende meisjes is de prostitutie. Maar Emma houdt haar maagdelijkheid intact. Op haar diepste punt zien wij haar zitten aan de oever van de Theems, van plan om in het water te springen; dan hoort zij een nog kleiner en hulpelozer meisje huilen, dat zij meeneemt de stad in. Zij doorstaat nog meer perikelen voordat ze wordt opgespoord dankzij de bemoeienis van de buren van de kostschool, die haar ook terughalen en haar weer uitzicht bieden op een welvarende toekomst.

Emma's bittere en spannende wederwaardigheden worden in een pittige melodramatische stijl verteld; de milde zon en de gunstige verwachtingen van de laatste pagina's steken er flets tegen af. Het is niet aan te nemen dat Charlotte Brontë iets soortgelijks verteld zou hebben. De avonturen van Emma doen eerder denken aan Dickens, de meester in de beschrijving van het schooiersleven en de troosteloze rivier. Zij passen ook bij het beeld van Londen in de historische romans en de biografie van de stad door Peter Ackroyd, die in een woord vooraf genoemd worden als bronnen.

Niemand zal bij Clare Boylan nieuwe ideeën opdoen; wel oude gevoelens opnieuw voelen opwellen. Het is jammer dat de snel na het origineel verschenen Nederlandse vertaling slordigheden bevat, soms in sociaal begrip, soms in taalgebruik. Een welgestelde moeder zou niet tegenover een nieuwe gouvernante haar kinderen `rijkeluiskinderen' noemen, noch zou zij in 1850 vragen `Hou je van kinderen, juffrouw Cooke?' En wat te zeggen van `Een opgetrokken mondhoek ontblootte een verpest humeur' voor `One corner of his mouth inclined in wry humour'?

Clare Boylan: Emma Brown. Little, Brown & Co. 437 blz. €24,60. Vertaald als Emma Brown door Frans van Delft. Archipel, 395 blz. €18,95