Beleggers blij: alle bazen beet

Grote beleggers knepen zich de afgelopen dagen wel even in hun arm. Shell, Disney, Numico. Is het een droom of winnen zij echt aan invloed? Hun mening telt, maar hoever moeten zij gaan in hun bemoeienis met de ondernemers?

De geest is uit de fles. Vierentwintig uur: de beleggerswereld, één triomf.

Ahold legt zijn beloningspakket ter stemming voor aan zijn aandeelhouders en conformeert zich vanzelfsprekend aan de nieuwe dwingende gedragscode voor goed ondernemingsbestuur. Het in zichzelf gekeerde Nederlands-Britse energieconcern Koninklijke/Shell dumpt na een rondgang langs grote beleggers twee toplieden in een paleisrevolutie.

De afgebrokkelde beleggersteun voor Disney-topman M. Eisner is aanleiding voor de commissarissen om Eisners macht te kortwieken. Grote Amerikaanse pensioenfondsen, zoals het mondige Calpers, hadden daartoe opgeroepen.

En terug in Nederland gaat voedingsbedrijf Numico het prikkeldraadhek rond het bedrijf afbreken dat zeggenschap van beleggers beknotte. Numico was onder voorzitter H. van der Wielen uit angst voor snode opkopers nog een fervent voorstander van het hek. Mede daardoor ontbrak het aan tegenwicht toen Numico op Amerikaans overpad ging, wat uiteindelijk tot waardevernietiging van een paar miljard euro leidde. Zijn opvolger J. Bennink houdt een tuinhekje als bescherming.

Het meest verrast, zeker door de paleisrevolutie bij Koninklijke/Shell, waren de grote beleggers zelf. In een charme- en informatie-offensief had Shell hen individueel bezocht. Dat smaakt naar meer.

Zoals top-aandelenbelegger J. Straatman van ABP, 's werelds grootste pensioenfonds, zegt: dit is wel een van de grotere bedrijven ter wereld die de mening van aandeelhouders serieus neemt. ,,De koers en de waardering van Koninklijke/Shell worden als geen ander bedrijf bepaald door transparantie en betrouwbaarheid. Ik denk dat veel bedrijven dat onderschatten en dat het voor veel bestuursvoorzitters een ondergeschikt onderwerp is.''

Voor de professionele beleggers staat veel op het spel. ABP, pensioenfonds voor ambtenaren en leraren, heeft zo'n 900 miljoen euro in Koninklijke/Shell belegd, PGGM, dat de pensioenregeling voor de gezondheids- en welzijnszorg uitvoert, zit er met zo'n 700 miljoen euro in. Calpers, het mondige Amerikaanse pensioenfonds, had medio 2002, de laatste periode waarover gedetailleerde cijfers beschikbaar zijn, voor zo'n 430 miljoen euro Shell-aandelen.

De professionele beleggers zijn, als groep, sinds de jaren tachtig toen aandelenbeleggingen in zwang raakten de dominante financiers van de grote internationale ondernemingen geworden. Zij beheren voor beleggingsfondsen, verzekeringsportefeuilles en pensioenfondsen duizenden miljarden euro.

In de loop van de jaren negentig zijn zij, naarmate hun belangen groeiden, aarzelend mondiger geworden. Maar het is niet alleen eigen belang, en dat van hun `klanten'. Politici zien bijvoorbeeld de pensioenfondsen ook als hoeders van het algemeen belang, zoals loonmatiging van topmanagers.

Mondigheid van beleggers veronderstelt kennis van zaken en dat is, met een beleggingsportefeuille met honderden, soms duizenden bedrijven, geen sinecure. Maar het kan wel: Calpers had medio 2002 intern beheerde beleggingen in 2.224 Amerikaanse bedrijven. Maar het fonds komt wel vlijtig op voor zijn belangen als aandeelhouder. Kwestie van concentratie en uitbesteding: Calpers mikt zelf op ondermaats presterende bedrijven en steekt kapitaal in geldbeheerders die gespecialiseerd zijn in beleggingen in bedrijven met tekortschietend ondernemingsbestuur (corporate governance). Zo werkt Calpers samen met Knight Vinke Asset Management dat na de onverwachte verlaging van de reserves door Koninklijke/Shell in januari, luidruchtig aan de bel trekt om de complexe structuur met een Nederlandse en een Britse bedrijfstak te stroomlijnen. Knight Vinke is het `klein duimpje', dat bedrijven serieus moeten nemen omdat de Calpers-reus daarachter staat. Ook PGGM heeft die tactiek, en belegt bijvoorbeeld met de Britse geldbeheerder Hermes in ondermaats presterende bedrijven. Een andere partner van Hermes: Calpers.

Maar hoever moet een belegger gaan?

Nederlandse topbeleggers, zoals Straatman van ABP en R. Munsters van PGGM, zijn afstandelijker. Voor hen hoefden geen koppen te rollen. De structuur van Shell is voor hen geen heet hangijzer. ,,Laat dat aan het bedrijf zelf over'', zegt Straatman.

Sommige Amerikanen en Britten denken daar anders over.