...gefundeerde kennis ontbreekt

Met de pakkende titel `Greenpeace heeft liever blinde kinderen dan genetisch gemodificeerde rijst' (NRC Handelsblad, 28 februari) haalt Patrick Moore, de voormalige primus inter pares van de milieubeweging, fel uit naar de antibiotechactivisten.

Hij is niet de enige. Over en weer vliegen wetenschappers, milieuactivisten en vertegenwoordigers van de biotechindustrie elkaar in de haren over een aantal potentiële gevaren van Genetisch Gemodificeerde Organismen (GMO's). Het zou allergische reacties bij de mens opwekken; de biodiversiteit door kruising van natuurlijke planten met GMO's zou afnemen en `superonkruiden' ontstaan, doordat sommige GMO's door ingebouwde toxines een groter voordeel over natuurlijke vijanden hebben dan hun ongemodificeerde evenknie.

In oktober vorig jaar verscheen het langverwachte rapport van de Britse Farm Scale Evaluations – een jarenlange veldstudie naar de effecten van gemodificeerde bieten, koolzaad en maïs op de biodiversiteit. Vriend en vijand hadden reikhalzend naar deze publicatie uitgezien in de hoop een definitief antwoord te krijgen op de vraag of GMO's schadelijk zijn voor het milieu. Maar, tevergeefs. Wat uit deze studie valt te concluderen is, dat het laatste woord over GMO's nog lang niet is gezegd.

In zijn artikel doet Moore de ophef van de milieubeweging over de agrarische toepassingen van biotechnologie af als `Hollywood-verzinsels'. Er zouden slechts `hypothetische' en soms `verzonnen' risico's kleven aan GMO's. Dat deze risico's verzonnen zijn, is echter onwaar en dat ze hypothetisch zijn, is evident. Maar de kritieke vraag is of de politiek en de maatschappij grootschalig GMO's moeten toelaten in de landbouw en ons voedsel bij afwezigheid van gefundeerde kennis. Het antwoord hierop is kortweg: nee.

De wijdverbreide toepassing van DDT bij de bestrijding van de malariamug en andere schadelijke insecten is een van de grote fouten geweest van de mensheid. Pas decennia later is de wetenschap duidelijk geworden dat DDT zich irreversibel en biologisch onafbreekbaar heeft opgehoopt in ons milieu. De toepassing van GMO's draagt dezelfde kenmerken in zich als het gebruik van DDT: langetermijneffecten en mogelijke onomkeerbaarheid. De ecologische effecten van GMO's in de natuur zullen zich soms pas na tientallen jaren manifesteren. Bovendien is het gemodificeerd genoom, eenmaal verspreid in de natuur, niet meer terug te halen. Onder deze condities is het zaak met voorzichtigheid te handelen.

Het tweede argument van Moore dat vooral ontwikkelingslanden zouden kunnen profiteren van genetisch gemodificeerde gewassen, raakt aan een fundamentele misvatting over de rol van nieuwe technologieën in ontwikkeling. Net als bij DDT heeft het verleden ook hierbij een les voor ons in petto. Destijds werd de Groene Revolutie, de transfer van hybride rijst en andere gewassen, de zogeheten High Yielding Varieties (HYV), door politici, wetenschappers en ontwikkelingswerkers aangeprezen als dé oplossing voor het wereldvoedselprobleem in het Zuiden. Nadien werd duidelijk dat de HYV's vooral de meer welgestelde boeren ten goede waren gekomen, terwijl de arme keuterboeren weinig of geen toegang hadden tot deze nieuwe technologie, of in sommige gevallen afhankelijker waren geworden van landbouwcoöporaties en multinationals. Dergelijke bezwaren kleven ook aan de biotechnologie en het is de ironie zelve dat Moore hierin slechts ,,menslievende ingrepen'' ziet, die ,,geheel ten goede komen aan de maatschappij en het milieu''. Juist tegen de achtergrond van Noord-Zuid-verhoudingen wint het voorzorgprincipe aan waarde. De introductie van GMO's in ontwikkelingslanden moet met grote omzichtigheid plaatsvinden, omdat juist de zwakkere staatscontrole, conflicterende wetgeving, armoede en de kleinschaligheid van de landbouw een verantwoord gebruik in het Zuiden in de weg kunnen staan. Moore zou er goed aan doen de risico's van GMO's op helder en afgewogen te schilderen, in plaats van anderen ergens van te betichten waaraan hij zich zelf schuldig maakt.

Peter Ho is Universitair Docent Milieubeleid aan de Universiteit Wageningen.

www.nrc.nl/opinie: tekst van Patrick Moore.