`Iedereen platgepraat over de inrichting van Nederland'

Er is al zo veel gezegd over bouwen in het Groene Hart, dat minister Dekker inspraak niet meer nodig vindt. De Kamer is sceptisch, de milieubeweging overweegt juridische stappen.

Minister Dekker (VROM, VVD) wil doorstomen. Na enkele decennia is er zicht op een rijksvisie voor de ruimtelijke ordening. De Nota Ruimte moet provincies, gemeenten en projectontwikkelaars meer vrijheid geven bij het inrichten van het volle Nederland. Er is één probleem: de ,,juridische houdbaarheid'' van het plan.

Voormalig PvdA-minister Pronk stuurde enkele jaren geleden zijn veelbesproken Vijfde Nota naar de Tweede Kamer, een planologische kernbeslissing (PKB) die alle procedures had doorlopen. Dit plan verdween van tafel, omdat uitgerekend op de dag van de parlementaire behandeling het kabinet-Kok opstapte. Minister Dekker (VROM) wil nu geen nieuwe procedure volgen, zo blijkt uit een brief die zij morgen naar de Tweede Kamer stuurt. Ze presenteert over zes weken haar Nota Ruimte niet als apart stuk, maar als derde deel van de PKB van Pronk. Om tijd te winnen. Dit tot onbegrip van de milieubeweging en scepsis bij onder meer PvdA, GroenLinks én CDA in de Tweede Kamer. De Stichting Natuur en Milieu overweegt bij de rechter alsnog een formele inspraakronde af te dwingen. PvdA-Kamerlid Adri Duivesteijn: ,,Geen inspraak is onaanvaardbaar.'' Zonder inspraak wil hij een spoeddebat met Dekker. ,,Deze wijziging op een bestaande PKB is zó ingrijpend, dat een nieuwe procedure moet worden gevolgd. Ik acht het uitgesloten dat een rechter hiermee akkoord gaat.'' GroenLinks-Kamerlid Wijnand Duyvendak: ,,Het beleid van de minister vormt een breuk met het vorige beleid. Het zou op z'n minst fatsoenlijk en ook juridisch juist zijn om die inspraak wel te geven.'' Ook CDA-Kamerlid Bas Jan van Bochove neigt naar inspraak. ,,Ik ben voor snelheid én zorgvuldigheid. Ik denk toch dat het nodig is die inspraakronde te houden. Als je het niet doet, komen er juridische procedures die óók tijd kosten. De kans bestaat dat de zaak dan helemaal opnieuw moet. We moeten niet achteraf spijt krijgen.'' De VVD steunt de eigen minister. Kamerlid Jan Geluk: ,,Opnieuw inspraak levert enorme vertraging op.''

De Nota Ruimte verschilt aanzienlijk met de plannen van voorgaande kabinetten. PvdA-minister Jan Pronk wilde gemeenten, daartoe ook opgeroepen door de toenmalige Tweede Kamer, dwingen rode contouren te trekken om hun grenzen waarbuiten zij niet meer zouden mogen bouwen. Hieraan hebben de twee kabinetten-Balkenende een einde gemaakt. Bijna 1,5 jaar geleden beloofde toenmalig VROM-minister Henk Kamp minder regels en meer vrijheid voor provincies en gemeenten. Het platteland was niet langer heilig als open ruimte. Alleen natuurgebieden en waardevolle landschappen zouden nog planologisch worden beschermd. De huidige minister Dekker zet deze lijn voort in de Nota Ruimte. Er komt een einde aan de strakke scheiding tussen stad en platteland, zo blijkt uit eerste concepten. Het westelijk deel van het Groene Hart mag deels bebouwd worden. Bouwverboden gelden alleen in natuurgebieden.

De gemeenten staan te trappelen, laat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) weten. ,,De gemeenten kunnen pas aan de gang als die nota er is. Veel gemeenten zitten in het landelijk gebied en die willen bouwen. Zij wachten op duidelijkheid'', aldus een woordvoerder. Burgemeester Wim Deetman van Den Haag, tevens VNG-voorzitter, zegt in een schriftelijke reactie: ,,De gemeenten (...) willen kunnen gaan werken aan toekomst en ontwikkeling. Ik hoop dat het kabinet zich openstelt voor hetgeen lokaal en regionaal aan visie op ruimtelijk gebied wordt bedacht.''

De meeste provincies, die door de Nota Ruimte meer bevoegdheden krijgen, zitten niet te wachten op een nieuwe inspraakronde. ,,Iedereen is al platgepraat'', zegt CDA'er Theo Rietkerk, gedeputeerde in Overijssel en oud-Kamerlid. Er liggen volgens Rietkerk enkele grootse plannen op de plank die geen uitstel meer dulden. Rietkerk: ,,De milieubeweging wil meer inspraak, maar op regionaal en lokaal niveau praten ze gewoon mee over onze provinciale plannen. Ik snap hun probleem niet.'' Ook Brabant wil opschieten. ,,Er is grote behoefte aan helderheid'', laten Gedeputeerde Staten weten. Directeur Peter Boerenfijn van Aedes, de vereniging van woningcorporaties, dringt eveneens aan op snelheid: ,,Er moet in dit land zo snel mogelijk gebouwd worden. Het motto van deze regering is `van hindermacht tot ontwikkelkracht' en dat spreekt ons aan. Als de nota nu wordt vastgesteld, kunnen er over drie jaar huizen staan, anders duurt dat misschien nog wel acht jaar.'' Gemeenten en provincies baseren zich nu noodgedwongen op rijksbeleid van enkele decennia terug. Het uitblijven van rijksbeleid veroorzaakt onrust. Zoals onlangs in het provinciehuis van Zeeland, toen een groots plan voor het uiterste zuidwesten van Zeeuws-Vlaanderen op losse schroeven kwam te staan omdat de Nota Ruimte dat het gebied wellicht zou uitroepen tot nationaal landschap. De provincie wil daar de aanleg van kampeerterreinen en de bouw van vakantiehuisjes mogelijk maken en tegelijk een dubbel zo groot gebied aan akkers laten omvormen tot natuur. Gedeputeerde Harry van Waveren: ,,Dat misverstand is nu weer de wereld uit. Het gebied wordt een nationaal landschap, maar we versterken dat landschap alleen maar.''

De milieubeweging vreest aantasting van de open ruimte in Nederland, en eist openbare inspraak. Anne-Mette Jorgensen van Stichting Natuur en Milieu: ,,De Nota Ruimte is heel anders dan de Vijfde Nota van Pronk. Wij hebben mogen meepraten over de eerste concepten en er komt nog een tweede overleg. Maar dat is allemaal binnenskamers. Dit beleid is zo anders, dat er nog openbaar debat moet komen. De politieke discussie is al dichtgetimmerd door overleg binnen de coalitie.''

De provincie Groningen is genuanceerd. ,,Het rijk wil meer vrijheid geven om op het platteland te bouwen. Dat zijn we niet van plan. De open ruimte is hier heilig'', aldus een woordvoerder.