Geen houvast in raadselachtig familiedrama

Het geweer. Daar zal mee worden geschoten. Of toch niet? Het hangt vanaf de eerste scène aan de muur, maar later komt er ook nog een pistool bij kijken. Zo gaat dat in Lijk, een thriller waarin niets zeker is. Esther Gerritsen schreef voor jongerentheatergroep Het Syndicaat een raadselachtige tekst die te denken geeft. In de positieve zin van het woord. Elke stap in de richting van de ingewikkelde ontknoping is tevens een filosofische zet en onderweg kun je veel lachen, maar houvast vind je niet. Zeker niet bij de taal. Die is hoekig, staccato, absurd – een mengsel van volkse stopwoordjes en wijsgerig jargon, gebracht in onaffe zinnen vol diepe valkuilen.

Een valkuil is er ook op een ander niveau, in de tuin van het buitenhuis waar zich het drama afspeelt. ,,Dat is niet gewoon een kuil'', zegt een van de personages. ,,Het is een graf'', vallen de anderen hem bij. ,,Het is een léég graf.'' ,,Totdat het niet meer leeg is.'' Door de ontdekking van het graf kan er van gezelligheid tussen gastheer Nico en zijn zussen Isa en Marie geen sprake meer zijn. Iedereen verdenkt de ander ervan het voor hem of haar te hebben gegraven; en angst en argwaan zorgen voor wisselende bondgenootschappen tegen een vijand die gedwongen wordt zich met briljante argumenten te verdedigen. Maar hoe logischer men redeneert, des te krankzinniger pakken de motivaties uit: de wetten van oorzaak en gevolg staan machteloos tegen die andere, gehate factor: toeval.

Wat is het griezelig als je geen reden voor iets ergs kunt vinden, geen woordje waarmee alles op zijn plaats valt en de zaak is afgedaan. Regisseuse Daniëlle Wagenaar maakt die impasse goed voelbaar. Je ziet hoe de drie (sterk gespeeld door Niek van der Horst, Eva Zwart en Manon Nieuweboer) hun hersens pijnigen om tot een verklaring te komen – niet alleen voor de moord die nog moet worden gepleegd maar ook voor iets vreselijks uit het verleden. Hun ouders, maken we uit het gestamel op, zijn bij een auto-ongeluk om het leven gekomen en vooral Nico, die het ongeluk overleefde, voelt zich daar schuldig over. Zolang er geen reden voor het ongeluk wordt gevonden, kan het verleden niet worden begraven: zelfs het verse graf, dat op sluiting wacht, verandert daar niets aan.

Dit ideeënspel over toeval en opzet, over schuld en onschuld, over de last van het verleden en de vloek van de toekomst, vervlechten Gerritsen en Wagenaar met het alledaagsere thema familie. ,,Ik hou er dus wel van, van familie, alleen niet van die van mij'', concludeert Nico beteuterd. Hij zoekt zijn familie bij de buren, waar ze samen aan een grote tafel knus bier zitten te drinken. Zijn eigen familie is voor zoiets te verknipt en ondanks hun wreedheid krijg je medelijden met de leden: die doen op hun eigen wijze vreselijk hun best, maar de waanzin is sterker. Of de zinloosheid, wat hetzelfde is.

Voorstelling: Lijk, door Het Syndicaat. Gezien: 27/2 De Krakeling, Amsterdam. Tournee t/m 29/4. Inl: 020-6168744 of www.hetsyndicaat.com.