Europees spoor moet concurreren

De Europese Commissie wil het internationale passagiersvervoer per spoor vanaf 2010 liberaliseren. Passagiers op internationale treinen moeten bovendien naar het voorbeeld van de luchtvaart financiële compensatie krijgen bij forse vertragingen.

Eurocommmissaris Loyola de Palacio (Transport en Energie) heeft de voorstellen (`derde spoorwegpakket') vanmiddag gepresenteerd. Volgens De Palacio kan het internationale passagiersvervoer per spoor door liberalisering een nieuwe impuls krijgen en beter concurreren met de luchtvaart. Zij denkt ook aan speciale diensten zoals nacht- en autotreinen, waarvan het aantal juist is verminderd. De Palacio wijst erop dat hogesnelheidslijnen in de Europese Unie tegen 2010 op elkaar zullen aansluiten, waardoor meer groei mogelijk is. Het aandeel van de trein in het totale passagiersvervoer daalde in de EU van 10 procent in 1970 naar 6 procent in 1998.

In 2003 is het internationale goederentransport per spoor op grote Europese trajecten al geliberaliseerd. Liberalisering van het gehele goederenvervoer per spoor is in de eindfase van besluitvorming door Europarlement en EU-lidstaten.

In sommige lidstaten bestaat al liberalisering in het passagiersvervoer. Zo zijn in Nederland in het noorden en zuiden particuliere concessies verleend. In januari 2003 sprak het Europarlement zich in een resolutie uit voor liberalisering van het hele passagiersvervoer, inclusief het binnenlands vervoer, maar De Palacio gaat niet zover. Lidstaten als België en Frankrijk voelen weinig voor verdere liberalisering.

De Palacio wil lidstaten de ,,optie'' geven liberalisering van het internationale passagiersvervoer per spoor te beperken, indien de publieke dienstverlening in gevaar zou komen. Zo kunnen lidstaten via aanbesteding exclusieve concessies verlenen, zoals met de hogesnelheidstreinen Thalys (onder meer Parijs-Amsterdam) en Eurostar (Brussel-Parijs-Londen). ,,Het algemene principe moet marktopening op basis van vrije toegang zijn'', zo onderstreept echter de Commissie. Volgens het voorstel kan op hetzelfde spoortraject voor sommige diensten een exclusieve concessie gelden en voor andere een vrije markttoegang.

Internationale operatoren moeten op alle tussenliggende stations in dezelfde lidstaat passagiers kunnen afzetten en oppikken. Zonder dit recht van `cabotage' zou liberalisering volgens de Commissie zinloos zijn, omdat de interesse van exploitanten zou afnemen.

De Commissie wil passagiers op grensoverschrijdende trajecten het recht op 50 tot 100 procent financiële compensatie geven bij vertragingen vanaf 30 minuten (bij hogesnelheidstreinen) en 60 minuten (bij andere internationale treinen). De spoorwegmaatschappijen hebben eerder geprotesteerd tegen zo'n vergoedingssysteem, omdat dit hen op kosten zou jagen. Eurostar en Thalys kennen een minder vergaande compensatie. Onderdeel van de voorstellen van De Palacio is ook harmonisering van de diploma-eisen voor treinmachinisten. Verder wil De Palacio de kwaliteit van het spoorgoederenvervoer stimuleren door minimumeisen voor compensatie bij wanprestaties.