Verboden toegang

We steken vaak de sleutel in het slot. Gemiddeld veertig seconden per dag, zo'n vier dagen van je leven. Dat kan makkelijker, sneller en veiliger.

Sommige technieken hebben eeuwigheidswaarde. Het wiel bijvoorbeeld. Die ronde vorm is geniaal, niet te verbeteren. Of neem het cilinderslot, het binnenwerk van het gros van de huisdeursloten. Steek de juiste sleutel erin, en een korte metalen staaf, de rotor, kan ronddraaien in een dikwandige buis, de stator, die vastzit in het slot. Achteraan de rotor zit een pal die het slot ontgrendelt, of het meteen helemaal opent door de schoot zijwaarts uit het deurkozijn te trekken. In de rotor zit een rij gaten en vanuit de stator wordt door spiraalveertjes in elk gat een pennetje gedrukt. Die pennetjes hebben verschillende lengtes. Door de kartels van de sleutel worden ze elk teruggeduwd tot de breuklijn tussen rotor en stator, zodat de rotor rond kan draaien.

Cilinderslot en het deurvergrendelingsmechanisme zijn twee: beslag, dagschoot, nachtschoot, deurkruk en alles wat daartussen zit kunnen van Lips komen, en in het hart zet je bijvoorbeeld een europrofielcilinder van Yale. Of andersom. Of iets van Ikon erbij. Veel maakt dat niet uit want Yale, Lips, Nemef en Ikon zijn allemaal van het Zweedse Assa Abloy.

Met handhaving van hetzelfde rotor-stator-pennetjes-principe kwam rond 1970 de gaatjessleutel: in plaats van één rij kartels zitten er drie rijen putjes in gefreesd. Elk putje kan drie diepteniveaus hebben, en elke rij telt vijf putjes waarvoor de fabrikant uit twintig posities kan kiezen. ,,In theorie geeft dat ongeveer 30 miljard mogelijkheden'', zegt Peter Langendoen, productmanager van de cilindergroep van Lips, in Dordrecht. ,,Het cilinderslot blijft, ja. Maar er komt wel wat bij.'' Marketing-manager Peter Wismeijer: ,,Een trend is om één sleutel te hebben voor alle sloten in en om je huis. De tuinman heeft er ook een, maar die kan alleen de schuur in.'' Met gaatjessleutels zijn maximaal zes hiërarchische niveaus in te stellen. De kinderen kunnen bijvoorbeeld tot het vijfde niveau komen, maar niet in nummer zes, van vaders werkkamer. Langendoen: ,,Er zijn ook trends naar meer veiligheid, naar meer comfort en naar betere mogelijkheden om de deur te openen in geval van nood.'' Die trends komen samen in het meerpuntscomfortslot waarmee Lips dezer dagen de bouwmarkt betreedt. Algemeen directeur Jaap Wind deed mee aan de veldtest, heeft er thuis een, en begrijpt niet hoe hij ooit zonder kon.

Het meerpuntscomfortslot vervangt het penslot, bekend van voorlichtingsacties van de politie. Een penslot heeft een vrij lange sleutel met vier kartelranden. Pensloten zitten doorgaans boven en onderaan de deur. Wie vertrekt of thuiskomt is zeker tien seconden kwijt, gemiddeld veertig seconden per dag, is vier uur per jaar, is een dag of tien van je leven. Maal pakweg 300 euro dagtarief, geeft met samengestelde interest een bedrag waarvoor meer mogelijk is dan een penslot. De meerpuntscomfortsluiting bijvoorbeeld. Aan de buitenzijde van de deur zit een kruk. Trek hem omhoog en op drie plaatsen komt een haak uit de zijkant van de deur die zich vastgrijpt aan een dwarspen in een sluitkom in het deurkozijn. Voor wie het niet voor zich ziet: de deur zit in één seconde muurvast. De kruk is nodig omdat de kracht van de ronddraaiende sleutel niet genoeg zou zijn om die haken te bewegen. Je zou een waterpomptang op de sleutel moeten zetten, terwijl het met de hefboomwerking van een kruk zo geklaard is.

In dit geval dient de sleutel dus alleen voor het blokkeren en weer vrijgeven van het vergrendelingsmechanisme, een klein beweginkje maar. Dat kan met een cilinderslot, maar waarom niet met een elektronisch aangestuurd relais? Geef het juiste signaal, het relais verspringt en de blokkering is opgeheven, of juist geactiveerd. Daarmee komen ongekende mogelijkheden in beeld. Langendoen: ,,Technisch is ongeveer alles maakbaar. Maar wat sluit aan bij vraag en behoefte?'' Hij legt zijn vinger op een stukje glas dat deel uitmaakt van een deurslot. Na twee tellen zegt een `piep' dat de waargenomen vingerafdruk in het systeem zit. Het slot wordt ontgrendeld. Wind: ,,Je vinger is je sleutel en die heb je altijd bij je''. Langendoen: ,,En op een dode vinger reageert hij niet, die geeft een ander beeld. Maar in situaties waar inbrekers zo ver zouden willen gaan, zijn meestal heel andere beveiligingssystemen in gebruik.'' Lips komt dit jaar met vingerafdruksloten voor de particuliere markt.

Al sinds 1991 leverbaar is het chipslot. In het uiteinde van de sleutel zit een chip geplakt die door het slot wordt herkend, of niet. Het maken van kopieën lukt alleen in de fabriek, maar Wind benadrukt dat onkopieerbaarheid niet de kracht is van het chipslot. ,,Onze gepatenteerde putjessleutels zijn nagenoeg niet na te maken. En daar komt bij dat een inbreker haast nooit binnenkomt met een gekopieerde sleutel.''

Die stelling wordt bevestigd door Paul Broekman van Broekman Sloten Specialisten in Den Haag, 24 uur per etmaal bereikbaar, en volgens de oprichter/directeur `groot in storing'. Voor de deur staat de bus die wegspuit als weer ergens een deur niet open wil. Geleund tegen de deurpost draait assistent Hedde Keetlaer een sjekkie. De Stichting Kwaliteitscontrole Gevelelementen? Laat ze niet lachen. ,,Keurmerken zijn er vooral voor de industrie'', zegt Broekman. ,,De overheid kiest een keurmerk, in dit geval voor sloten, maar controleert het keuringsinstituut niet. Wij boren overal binnen een minuut doorheen, ook door sloten met SKG-3, de hoogste veiligheid. Alleen: een inbreker gaat niet boren, dat geeft te veel herrie.'' Keetlaer: ,,Het probleem met het SKG-verhaal is dat ze niet vragen waar je het in hangt. Als je een SKG-3 slot in een gordijn hangt is het nog steeds SKG-3!'' Soortgelijke bezwaren spelen bij de pensloten waar de politie zo voor pleit. Broekman: ,,Het probleem is dat er veel hout uit de deur weg moet om ruimte voor het slot te maken. Koevoet erachter, het resterende hout is weg, en het penslot hangt los in het deurkozijn. Maar niet iedere inbreker weet dat. Dus wat wij aanraden: wel pensloten en ook een strip, ter afschrikking, en een goede sluitkom.'' Hij loopt de werkplaats in en komt terug met een stuk ijzer van een halve meter lang en drie millimeter dik, dat met veel schroeven tegen het deurkozijn gaat. Halverwege zit de sluitkom voor de slotschoot. ,,Deze laten wij maken door een smid. Om dit open te breken is tweeduizend kilo druk nodig, voor een gewoon slot een paar honderd.''

Broekman benadrukt het voordeel van de onkopieerbaarheid van chipsleuels. ,,Het is lastig maar gaatjessleutels zijn toch te kopiëren en het gebeurt ook wel eens.'' Hij toont zijn favoriete chipslot, de Verso Qlick van Zeiss Ikon van 450 euro. ,,De sleutel werkt mechanisch én met een chip. Wij zijn vrij er zelf een cilinderslot bij te kiezen. De batterij voor het lezen van de chipcode en het ontgrendelen van het slot zit in de sleutel, dat is beter dan in het slot. En hij onthoudt de laatste 1.024 sleutelbewegingen. De echte meerwaarde van chipsloten is dat de huiseigenaar aan het slot kan doorgeven wie wanneer met welke sleutel van welk slot gebruik kan maken. Chipsloten zullen in de particuliere markt wel doorbreken, maar vooral bij mensen die elke maand een andere huishoudster hebben.''

Lips levert bijna alle sloten voor Schiphol en daar speelt iets dergelijks met 90.000 sloten. Wismeijer: ,,Veel groepen bewegen door elkaar heen. Wie mag wanneer waar doorheen?'' Chipsloten zijn programmeerbaar met een mobiele eenheid. Maar na het ontslag van een werknemer die zijn sleutel heeft meegenomen, zal iemand langs alle sloten moeten. Op Schiphol en bij andere grote organisaties zijn de chipsloten daarom allemaal online. Zo is ook bij te houden wie wanneer waar passeerde.