Zakkendragers

Alleen een kale vlakte begrensd door de spoorlijn en het water van de Eem herinnert nog aan de verdwenen volkswijk 't Sasje in Amersfoort. Een nauwelijks waarneembare frisse geur van tandpastafabriek Prodent waait over de laatst overgebleven bomen langs de voormalige Eemstraat, die ooit toegang gaf tot de wijk. Er scharrelen kippen langs de enige muur die nog overeind staat. De honderd arbeiderswoninkjes zijn zes jaar geleden gesloopt.

Binnenkort wordt begonnen met de bouw van een nieuwe woonwijk, met winkels en kantoren. Er komt een nieuwe stadshaven, met een fietspad en ruimte om te flaneren.

't Sasje was de eerste wijk buiten de stadsmuren van Amersfoort. De huizen stonden tussen de industrie die zich hier vanaf ongeveer 1880 begon te vestigen. De gasfabriek. De graanfabriek. De zeepfabriek. De koekfabriek. De meeste bewoners werkten in deze fabrieken en zeggen er liefdevol aan terug te denken. Ook al waren de woningen klein en hing er de laatste jaren het bordje `onbewoonbaar verklaarde woning' op de deur. En ook al kon je als kind in bed de stuifsneeuw door de dakpannen heen op je deken zien vallen, zoals oud-bewoner Cor Blad zich herinnert. De huur was laag.

De laatste die vertrok was zestiger Jan Wery. De handelaar in oude metalen heeft heimwee naar de buurt, net als de meeste andere voormalige Sassianen, zoals zij zichzelf noemen. In zijn kantoor op een industrieterrein hangen oude foto's en zelfs een schilderij van het huis waar hij geboren is, een huis dat naarmate de sloop eromheen vorderde uiteindelijk een vrijstaande woning werd. Harde werkers woonden er in 't Sasje, zeggen de voormalige bewoners. Er werd wel gesproken over een asociale buurt, Amersfoortse ambtenaren trokken er alleen met grote tegenzin heen, of zagen daar vanaf. Maar volgens Wery was het juist een erg sociale buurt. Je hielp elkaar in moeilijke tijden. Het probleem van de enkeling was het probleem van iedereen. Mensen op de graanfabriek veegden bij het opruimen het nodige graan naar buiten zodat anderen er brood van konden bakken. En cokes uit de gasfabriek werden over de muur gegooid en opgevangen in tassen. Zo kwamen de Sassianen de winter door.

Een aantal oud-bewoners heeft het voor elkaar gekregen dat een kunstwerk zal worden gemaakt ter herinnering aan 't Sasje. Het bronzen beeld van een stoere zakkendrager staat symbool voor de handelaren die de Sassianen naar eigen zeggen toch eigenlijk allemaal waren. Over enkele weken wordt het kunstwerk geplaatst voor een zorgcentrum buiten de wijk. Waar het beeld defititief komt te staan, als het nieuwe Eemkwartier klaar is, is nog onderwerp van overleg.

De gemeente heeft voorgesteld het beeld te plaatsen aan de overkant van het water van de Eem, waar nog een oud pakhuis staat. Maar dat hebben de bewoners afgewezen. Je gaat toch ook geen beeld van en voetballer bij een hockeyveld zetten, zeggen ze, het beeld hoort op 't Sasje.