Technocraat met band met veiligheidsdienst

In Michail Fradkov (53) heeft president Poetin een premier benoemd die hem op geen enkele manier kan bedreigen. Een kaal, maanrond gezicht, een fluisterstem: veel kleurlozer dan Fradkov levert de Russische bureaucratie ze niet. Het blad Vlast rangschikte hem dit jaar op plaats 55 in de lijst van Ruslands machtigste bestuurders.

Al sinds de Brezjnevjaren werkt Fradkov binnen het staatsapparaat: een gematigd liberale technocraat die je kunt ontslaan en weer aanstellen zonder dat je veel verschil merkt. Jeltsin ontsloeg Fradkov, Poetin zelfs tweemaal. Telkens kwam hij weer bovendrijven als er een gaatje viel.

In mei vorig jaar kon Fradkov weer eens vertrekken. Hij leidde toen sinds twee jaar de gevreesde belastingpolitie, een leger van 40.000 man. Die politie was begin jaren negentig gevormd uit ontbonden KGB-eenheden om de jacht te openen op grote belastingontduikers en haalde vaak het nieuws door met bivakmutsen en kalasjnikovs kantoorgebouwen binnen te stormen. Ze had vage, overlappende functies en stond bekend als corrupt: voor het juiste bedrag was ze altijd bereid bij een zakenrivaal binnen te vallen.

Vlak voor de ontbinding van zijn belastingpolitie kwam Fradkov nog met ambitieuze plannen: zo eiste hij de bevoegdheid om `potentiële belastingontduikers' gedwongen aan een leugendetector te leggen. ,,Als we spreken over miljoenenverliezen, kan van liberalisme geen sprake zijn'', zei Fradkov toen kranig. Zover kwam het niet: Fradkov werd geparkeerd in Brussels als Russisch gezant bij de Europese Unie, een eervolle post met de status van minister.

Michail Fradkov studeerde in 1972 als ingenieur af in Moskou en was tot 1975 medewerker op de Sovjet-ambassade in India, volgens geruchten in dienst van de KGB. Daarna werkte hij zich gestaag omhoog in het Sovjetministerie van Buitenlandse Handel. In 1992 was hij al onderminister, in april 1997 werd hij benoemd tot minister van Handel.

Nog geen jaar later bleek de zieke Jeltsin in een van die publieke executies waarin de president toen excelleerde ontevreden over Fradkovs functioneren. ,,Dit wordt een zware dag'', zei een sadistisch grinnikende Jeltsin temidden van zijn grauw ogende ministerploeg. ,,Aan het eind van deze vergadering zijn we drie ministers armer.'' Jeltsin voerde zijn dreigement niet direct uit: Fradkov verdween pas een maand later, toen de jonge hervormer Kirijenko als premier aantrad.

Na een korte episode als directeur van verzekeringsbedrijf Ingostrach keerde Fradkov in 1999 terug als minister van Handel onder de nieuwe premier Stepasjin. Poetin liet hem aanvankelijk zitten, maar schafte in 2000 zijn ministerie af en benoemde Fradkov tot onderminister in het nieuwe superministerie van Handel en Economische Ontwikkeling. Ook was hij lid van de presidentiële Veiligheidsraad als specialist in witwassen en de illegale export van kapitaal.

Kremlinkenner Olga Kristanovskaja omschrijft Fradkov als een `liberale silovek' – iemand met oude banden binnen de veiligheidsdiensten die redelijk liberaal oogt. Dat is wel zo geruststellend voor buitenlandse investeerders. Toch lijkt Fradkov niet de man die de door Poetin beloofde nieuwe golf van radicale hervormingen doordrukt.