Soms een biertje, toch naar de moskee

Hoe werkt de vignettenmethode van de Stichting voor Economisch Onderzoek die wil meten hoe wordt geoordeeld over integratie van allochtonen?

Zet vijf verschillende potten pindakaas voor een groep pindakaasgebruikers en vraag wat ze ervan vinden. Oordelen ze positiever als het deksel bruin is en het etiket goudgeel? Hebben ze liever een lage prijs en accepteren ze dan dat er bovenin de pot wat olie drijft? Of willen ze gewoon een goed gehomogeniseerde massa zónder zichtbare olie?

Bernard van Praag, emeritus hoogleraar toegepaste economie aan de Universiteit van Amsterdam en oud-directeur van de Stichting voor Economisch Onderzoek, zegt dat de zogenoemde vignettenmethode, waarmee de mate van integratie van allochtonen in Nederland misschien beoordeeld zal gaan worden, afkomstig is uit de marketing en uit de psychologie.

Van Praag gebruikte de methode zelf begin jaren '90, toen hij als lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid onderzoek deed naar de acceptatie van laaggeschoolde arbeidskrachten door werkgevers. Hij was daarmee de eerste econoom – eigenlijk is hij econometrist – die de methode in Nederland toepaste.

,,Het is een krachtige en valide manier om snel tot resultaten te komen'', zegt Van Praag. ,,Je legt een aantal vignetten voor aan een groep respondenten en je vraagt ze om een rapportcijfer.''

Van Praag paste de methode ook toe op potentiële bezoekers van concerten van het Koninklijk Concertgebouworkest. Welke mensen – geslacht, leeftijd, opleiding, sociaal-economische positie – gaven welk oordeel over verschillende programma's met verschillende prijsstellingen.

Voor het onderzoek naar de integratie van allochtonen in Nederland zullen nu eerst negentien opinieleiders, allochtoon en autochtoon, een aantal vignetten voorgelegd krijgen van fictieve personen, bijvoorbeeld van Mohamed, 31 jaar, werknemer bij een IT-bedrijf. Hij spreekt vloeiend Nederlands, gaat naar de moskee, drinkt af en toe een biertje, heeft geen autochtone vrienden en zal binnenkort trouwen met een meisje dat net uit Marokko komt. Is Mohamed geïntegreerd of niet?

Hoeveel van die vignetten er gebruikt gaan worden, kan Van Praag niet zeggen – hij is niet betrokken bij het onderzoek. Hij zegt wel dat het er zo honderd kunnen zijn. Maar die hoeven niet aan alle respondenten te worden voorgelegd. ,,Het gaat erom dat snel beoordeeld kan worden welke kenmerken van de vignetten van belang zijn, maar ook welke kenmerken van de respondenten.'' Vervolgens kan er een selectie worden gemaakt die aan een grote groep mensen wordt voorgelegd.

Van Praag denkt dat op deze manier ,,harde cijfers'' naar voren zullen komen, niet alleen over de integratie, maar ook over de beoordeling ervan door de Nederlandse bevolking, gedifferentieerd naar leeftijd, geslacht, woonplaats, opleiding enzovoort. Hij vindt het ,,een goede zaak'' dat de discussie over de integratie ,,uit de greep van zachte sociologen wordt gehaald''. Van Praag: ,,Er zal wel onderscheid moeten worden gemaakt tussen integratie op de arbeidsmarkt, of in het sociale leven, of in de hele Nederlandse samenleving.''