Sancties Brussel tegen VS vooral behoedzaam

Europa mag de VS voor 4 miljard dollar aan sancties opleggen wegens oneigenlijke subsidies. Maar de EU is behoedzaam, om de huidige Doha-ronde van handelsbesprekingen niet verder in gevaar te brengen.

,,Dit is géén transatlantische handelsoorlog'', zei eurocommissaris Pascal Lamy (Handel) onlangs tegen enkele journalisten in Brussel. Hij liep vooruit op de onvermijdelijke handelssancties die de Europese Unie vandaag heeft opgelegd aan de Verenigde Staten – met toestemming van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) – wegens ongeoorloofde fiscale exportsubsidies. Lamy deed de strafheffingen die kunnen oplopen tot 4 miljard dollar op een hele reeks Amerikaanse importproducten nog net niet af als een routinemaatregel. Maar heel veel meer moet er volgens hem ook niet in worden gezien.

,,In het conflict over hormonenvlees krijgen we per jaar 140 miljoen dollar aan Amerikaanse sancties en daar heeft ook niemand het over een transatlantische handelsoorlog'', aldus Lamy. Ook hier gaf de WTO haar fiat. En wel omdat de EU de handelsregels schendt met een importverbod wegens vermeende risico's voor de gezondheid.

Eurocommissaris Lamy wil vermijden dat de sanctiemaatregelen over en weer de transatlantische handelsrelaties bederven, ook al omdat de Doha-ronde over wereldwijde handelsliberalisering uit het slop moet worden gehaald. Lamy is over dit laatste juist weer wat optimistischer. ,,Er is consensus over de politieke noodzaak'', zo onderstreept hij. Zijn gematigd optimisme is gebaseerd op informele gesprekken tussen de belangrijke handelsblokken in de wereld – naast de EU en de VS gaat het ook om de G20 (onder andere Brazilië, India en China) en een groep arme ontwikkelingslanden. De laatste weken had Lamy drie ontmoetingen met zijn Amerikaanse tegenspeler Robert Zoellick.

Zelfs al zou Lamy het hebben gewild, dan had hij de sancties niet zomaar kunnen tegenhouden. De EU-ministers besloten eind vorig jaar op Lamy's voorstel immers dat de sancties automatisch per 1 maart 2004 ingaan, indien het Congres de gewraakte wet over de Foreign Sales Corporations dan niet had ingetrokken. President George Bush riep het Congres op haast te maken, maar het Huis van Afgevaardigden en de Senaat moeten het nog eens worden over een compromis. In Washington werden eventuele Europese sancties eerder eens als een `atoombom' bestempeld, maar de Amerikaanse regering heeft Brussel daarna niet echt verwijten meer gemaakt. Dat kon ook moeilijk, want de EU gaf de VS na de eerste WTO-veroordeling nog ruim drie jaar de tijd om de wetgeving aan te passen. Ook door de geleidelijkheid van de tegenmaatregelen laat Brussel zien behoedzaam te willen optreden.

Vandaar dat de laatste weken toch een begin kon worden gemaakt met het herstel van de schade na de mislukte WTO-ministersconferentie van september in Cancún, waar de Doha-ronde door onderlinge conflicten vastliep. Begin dit jaar riep de Amerikaanse handelsgezant, Zoellick, de 148 WTO-landen in een brief op een nieuwe impuls te geven aan de handelsronde, wat eind dit jaar zou moeten uitmonden in een nieuwe ministersconferentie in Hongkong. Dat is net na de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Ook zal dan een nieuwe Europese Commissie zijn aangetreden. De brief was het eerste signaal van Washington na de mislukking van Cancún dat het opnieuw een krachtsinspanning wil doen. Volgens Zoellick mag 2004 ,,geen verloren jaar'' worden. Intussen is het de vraag of er nog een ministersconferentie komt dit jaar, nu Hongkong onlangs liet weten om organisatorische redenen niet langer te kunnen wachten op een doorbraak.

Eurocommissaris Lamy ziet tot eind augustus een ,,window of opportunity om nog grote vooruitgang te boeken''. Daarna zal het door de Amerikaanse presidentsverkiezingen en de wisseling van de wacht in Brussel even windstil worden. Lamy maakte dit weekeinde in Washington nog eens duidelijk dat de EU bereid is in de cruciale landbouwsector de handelsverstorende steun ,,over de hele linie'' fors te verminderen. Met de EU-landbouwhervorming van vorig jaar werd de basis gelegd. Verder moeten de armste landen een speciale voorkeursbehandeling krijgen. Lamy zei eerder in Brussel bij de VS nu bereidheid te bespeuren om de miljardensteun voor de eigen katoenboeren te verminderen; onontbeerlijk om Afrikaanse landen voor een WTO-akkoord te winnen.

Volgens Lamy is het voor een akkoord ook noodzakelijk dat gevorderde ontwikkelingslanden als Brazilië en India concessies doen op gebieden als landbouw, industriële importtarieven en diensten. Ook bij hen ziet Lamy beweging. Toch kan ook de druk op de EU zelf toenemen om nog meer concessies op landbouwgebied te doen. Zo probeert Brazilië in de bilaterale onderhandelingen over een vrijhandelszone van de EU en Mercosur (vier Zuid-Amerikaanse landen) meer binnen te halen. De EU heeft veel over voor zo'n akkoord. Dat kan ook effect hebben op de multilaterale gesprekken in de Doha-ronde.

Tegelijk moet Brussel ervoor zorgen dat het klimaat met de VS door de jongste sancties niet verzuurt. Er dreigen zelfs nog meer Europese sancties na de recente WTO-veroordeling van een Amerikaanse antidumpingwet. In het staalconflict ging president Bush uiteindelijk overstag. Maar in een Amerikaans verkiezingsjaar kunnen de gemoederen snel hoog oplopen. De werkgeversorganisatie UNICE, die alle grote Europese bedrijven vertegenwoordigt, sprak onlangs in een brief steun uit voor de aanpak van Lamy. Maar zij waarschuwde ook dat Europese bedrijven ,,niet van sancties houden, omdat deze belangen schaden die niets met het dispuut te maken hebben''.