Oscars geen Amerikaans feestje meer

Bij de Academy Awards gaat de aandacht niet langer uit naar alleen maar wit-Amerikaanse drama's.

Weinig verrassingen, veel nieuwe records en meer dan de helft van de nominaties voor niet-Amerikaanse films en filmmakers, zo laat de 76ste uitreiking van de Academy Awards zich het beste omschrijven. En zo werd het toch nog een ongewone, zij het wat saaie ceremonie in het Kodak Theater in Los Angeles, waar voor het eerst sinds 2001 de rode loper weer in alle glans was uitgerold.

Geheel volgens de verwachtingen gingen alle elf nominaties voor The Lord of the Rings: The Return of the King daadwerkelijk naar het derde deel van Peter Jacksons grootscheepse verfilming van de boeken van J.R.R. Tolkien over de mythische strijd tussen goed en kwaad. Nieuw-Zeelander Jackson memoreerde in een van zijn vele dankwoorden dat dit de eerste keer was dat de leden van de Academy een fantasy-film bekroonden. Hij sprak zijn vreugde uit dat men door de hobbits, elfen, dwergen en orks heen had kunnen kijken naar de universele aspiraties van het verhaal. Daarmee schreef The Lord of the Rings Oscar-geschiedenis en brak tevens het record voor een film die al zijn nominaties in prijzen omzette, dat met negen Oscars tot nu toe op naam van Gigi (1958) en The Last Emperor (1988) stond. The Return of the King voert nu met Ben Hur (1959) en Titanic (1997) de lijst aan van films met de meeste Academy Awards op hun naam.

Ook de acteerprijzen voor Sean Penn en Tim Robbins in Clint Eastwoods emotionele Mystic River waren niet onverwacht. Verrassender was het geweest als gedoodverfde morele winnaar Bill Murray ook daadwerkelijk bekroond was voor zijn rol in Sofia Coppola's tweede film Lost in Translation. Het zou mooi zijn geweest: een beroemde acteur die een beroemde acteur speelt en daarvoor een prijs krijgt. Maar de Academy heeft het traditioneel moeilijk met komieken en `bad boys' als medekandidaat Johnny Depp, die zijn piratenkapitein Jack Sparrow in The Pirates of the Caribbean humoristische, maar ook licht verwijfde trekken meegaf. Zoiets heet in de conservatieve stemkeuze van de leden van de Academy al snel subversief. Al sprak de vermenselijking van de lesbische seriemoordenaar Aileen Wuornos door Charlize Theron in Monster hen wel aan.

Toch is er een kentering merkbaar. Het zijn niet meer alleen de wit-Amerikaanse epische drama's die de aandacht trekken. De dertienjarige Maori-Nieuw-Zeelandse Keisha Castle-Hughes werd als jongste hoofdrolspeelster ooit genomineerd voor Whale Rider, Braziliaan Fernando Mereilles kreeg een regienominatie voor Cidade de Deus en als bijrolacteurs werden maar liefst drie niet-Amerikanen genomineerd: Japanner Ken Watanabe voor The Last Samurai, West-Afrikaan Djimon Hounsou voor In America en Puerto-Ricaan Benicio Del Toro voor 21 Gramms van Mexicaan Alejandro Gonzáles Inárritu. En dat in een naar binnen gekeerd filmklimaat waarin eerder regisseur Anthony Minghella nog werd verweten zijn Amerikaanse Burgeroorlogdrama Cold Mountain in Roemenië te hebben opgenomen. Of wat te denken van de Oscar voor The Fog of War van Errol Morris, die in zijn documentaire waarschuwt in Irak niet dezelfde fouten te maken als in Vietnam.

Presentator was voor het eerst sinds drie jaar weer Billy Christal, die na een venijnig openingsnummer onder het motto The Return of the Host slecht raad wist met de vele Oscars voor The King. Nadat zo'n beetje heel Nieuw-Zeeland in dankspeeches voorbij was gekomen, bedankte hij balorig de inwoners van Long Island. De enige die de draak stak met de vijf seconden vertraging in de uitzending om incidenten als die met de blote borst van Janet Jackson tijdens de Grammy Awards te voorkomen was Robin Williams. Traag sprekend schoof hij zijn smokingjasje opzij. Maar dat had hij vooraf op de rode loper al voor meerdere cameraploegen geoefend.