Legitimiteit oorlog blijft omstreden

Het Britse debat over de wettigheid van de oorlog in Irak blijft woeden, nadat Downing Street heeft geweigerd het advies dat de juridische basis voor de oorlog vormde openbaar te maken.

Dit weekeinde waren er nieuwe aanwijzingen dat het advies aan premier Blair enkele dagen voor de oorlog is herschreven om de twijfel die het oorspronkelijk bevatte weg te nemen. Lord Goldsmith, als attorney general de hoogste jurist in overheidsdienst, zou in januari vorig jaar nog van mening zijn geweest dat een oorlog zonder tweede VN-resolutie onwettig was, maar kwam daarvan op het laatste moment terug.

Hij zou zijn oorspronkelijke dubbelzinnig geformuleerde advies onder meer hebben herschreven, omdat, zo schreven The Observer en The Independent, de Britse legertop weigerde de oorlog te beginnen zonder definitieve verzekering dat die oorlog wettig was. Buitenlandse Zaken hield reserves.

Sommigen, onder wie de rebellerende oud-minister Clare Short, geloven dat premier Blair Goldsmith onder druk heeft gezet om zijn advies harder te maken. Volgens Helena Kennedy, een topjuriste die namens Labour in het Hogerhuis zit, gebeurde dat op aandringen van Washington.

Juridische adviezen aan de regering zijn gewoonlijk geheim. Omdat voor de regering-Blair hier veel op het spel stond, heeft ze op 17 maart vorig jaar daarvan een samenvatting gepubliceerd, één dag voor het parlement Blair het groene licht gaf voor de oorlog, die twee dagen later begon. Mogelijk was die stemming anders uitgepakt als de details over het advies bekend waren geweest. Oppositionele politici, onder wie oud-premier Major en oud-minister van Buitenlandse Zaken Hurd, zeggen dat Blair niet het complete advies geheim hoeft te houden. Openbaarmaken kan volgens Major ,,het gif'' dat nu circuleert wegnemen.

Legitimiteit van de oorlog is de gemeenschappelijke noemer van het seponeren van de zaak tegen Katherine Gun, de vertaalster bij de afluisterdienst GCHQ die een geheim memo had laten lekken over mogelijke spionage bij VN, en van Clare Shorts beschuldiging dat Britse spionnen VN-chef Kofi Annan hadden afgeluisterd. Het sepot zou zijn ingegeven door vrees dat Guns verdediging Goldsmiths advies boven tafel wilden brengen om haar gewetensnood grond te geven.

Shorts beschuldiging raakt aan de geloofwaardigheid van Blair als speler binnen de VN. Short nam gisteren een deel van haar beschuldigingen terug, door te zeggen dat de transcripten van Annans gesprekken mogelijk betrekking hadden op Afrika en niet Irak, en dat ze mogelijk van de Amerikanen kwamen en niet van Britse spionnen. De hoogste ambtenaar, Andrew Turnbull, dreigde haar in een brief dat ze kan worden geschorst uit de Privy Council, een groep politici met privileges over gevoelige informatie. Shorts onthullingen, waar of niet, zetten de relatie tussen de Britse en Amerikaanse geheime diensten verder op scherp.