`Geen punt dat Bob nog bas moest leren spelen'

Franz Ferdinand ontstond in de hippe kringen rond het Glasgow College of Art. Maar de band is geen kunstproject.

De eerste Franz Ferdinand die de geschiedenis op stelten zette was de Oostenrijkse aartshertog Franz Ferdinand, de eerste in de lijn van opvolgers van de Oostenrijkse keizer. De moord op Franz Ferdinand en zijn vrouw, in 1914 in Sarajevo, was letterlijk het startschot van de Eerste Wereldoorlog. Die kostte aan vele miljoenen het leven, vooral aan leeftijdgenoten van de vier jongemannen die samen de band Franz Ferdinand vormen.

Alex Kapranos, zanger en gitarist, moet even slikken bij die observatie. ,,We hadden de grootste moeite om een naam te bedenken'', zegt hij, ,,we deden de eerste paar optredens als een echte band zonder naam. Een goede naam is erg belangrijk, je zit er tijden aan vast. Het moest een naam zijn die goed klonk, iets met ritme, alliteratie. En het mocht best een naam zijn met een zekere weerklank in de geschiedenis. Dat de naam Franz Ferdinand een behoorlijke weerklank heeft, is belangrijker dan de vraag welke precies. Maar het is vooral de klank.''

Franz Ferdinand heeft het tij mee. In januari, toen Franz Ferdinand in Groningen was voor het festival `Eurosonic', stond de band op het omslag van het Britse muziekblad NME, terwijl het eerste album Franz Ferdinand pas een maand later zou verschijnen. De single Take Me Out verpulvert op de Engelse hitlijsten, de nummer-een-ambities van Beyoncé en andere megasterren.

Het album gaat diezelfde weg. Veel clipstations geven het kunstzinnige, vol constructivistische beelden gestopte clipje van Take Me Out een hoge rotatie. En zelfs vanuit het notoir moeilijke Amerika komen gunstige reacties op de muziek van deze jonge band, die altijd slim klinkt maar nooit geforceerd. Opwekkende refreinen en staccato aangeslagen gitaren op pakkende, dynamische dansgrooves, een hoekige vormgeving en een weldoordacht besef van wat, vooral in de jaren tachtig, vooraf ging, daar draait het om bij Franz Ferdinand. En altijd hoor je de grijnslach van jeugdig optimisme op de achtergrond.

Alleen drummer Paul Thomson is volbloed-Schot. Kapranos, bassist Bob Hardy en gitarist en toetsenist Nick McCarthy wonen sinds jaar en dag in Glasgow. Die stad, kunnen ze niet nalaten te melden, heeft een rijk muzikaal verleden en een minstens zo rijk heden. ,,Tegenwoordig heb je bands als Belle And Sebastian, Mogwai, Arab Strap, vroeger Orange Juice, Teenage Fanclub, The Pastels'', somt Kapranos op. ,,En daarvoor nog Alex Harvey. Stan Laurels eerste optreden was in Glasgow, in een negentiende-eeuws theater dat nu al lang leegstaat. Daar zouden we graag nog eens optreden.''

Franz Ferdinand speelt vaak op minder voor de hand liggende, niet altijd legale plekken. Hun allereerste optreden was in het flatje van een kennis uit de kunstkliek van Glasgow, die er een tentoonstelling had ingericht. ,,Dat vergt wat organisatie. Je moet je eigen bier meenemen, apparatuur, licht, verwarming. Het is wel spannend, zeker met het idee dat de politie elk moment kan binnenstormen.'' McCarthy: ,,Met onze kunstenaarsvriendjes maken we er dan, al is het maar tijdelijk, iets van onszelf van. Daardoor voelt zo'n optreden als meer dan de zoveelste gig in de pub.''

Franz Ferdinand annexeerde zelfs een eigen gebouw, The Chateau, voor feesten en repetities. ,,Inmiddels zijn we verhuisd naar een oude gevangenis, die we ook The Chateau noemen. We wonen er nog net niet. Paul had een tijdje zijn eigen cel, tot het dak het begaf.''

De bandleden leerden elkaar kennen in de hippe kringen rond de Glasgow College of Art, al was Bob Hardy de enige die er daadwerkelijk studeerde. ,,De kans is groot dat je dan gelijkgestemde zielen tegenkomt'', zegt hij. Daaraan moet het `arty' kartelrandje rond de muziek te danken zijn. Kapranos: ,,We delen een bepaalde mentaliteit, maar we beschouwen de band niet als een soort kunstproject. We streven naar een rauw geluid, maar net als Talking Heads en Roxy Music kunnen en willen we onze achtergrond niet verloochenen.''

De muzikanten van Franz Ferdinand zijn nog maar net twee jaar bij elkaar. ,,Toen ontmoetten we Nick'', zegt Kapranos. ,,We fantaseerden wel eens over een band, en hoe die moest klinken. Maar toen Nick in het vizier kwam, was duidelijk: met ons vieren moesten we een band vormen. Vriendschap is belangrijker dan wat je kan. Daarom was het geen punt dat Bob nog bas moest leren spelen. Hij heeft tenminste niet de neiging om zoveel mogelijk noten in het geluid te gooien. De beste manier om bas te spelen is heel ritmisch, en niet te moeilijk in melodisch opzicht. Nu ik het zeg: dat geldt voor de beste muziek, punt uit.''

Zo vond het groepsgeluid binnen de kortste keren zijn nerveuze, opwekkende en simpel klinkende vorm. Kapranos: ,,Alles wat irrelevant klonk, sneden we weg. Je moest erop kunnen bewegen, vandaar dat we heel wat opstaken van de dynamiek, de puls en de structuur van dansmuziek. De melodieën moesten direct zijn. We streefden naar een simpel, maar dramatisch geluid. Dat waren de ideeën en het is aardig uitgekomen, dacht ik.''

Niet alleen in de naam kent Franz Ferdinand een continentale inslag, die onderhuids in de muziek neerslaat. McCarthy groeide op in de buurt van München en claimt trots dat hij ooit een paar Lederhosen bezat. Hij is verantwoordelijk voor het Duitstalige couplet dat Darts Of Pleasure afsluit. Kapranos: ,,Dat geeft hem een ander perspectief op muziek dan ons, hij leerde ons luisteren naar Nina Hagen. En mijn vader, die Grieks is, draaide de hele tijd rebetika-muziek, dat kun je in sommige van onze ritmes terughoren. We hebben nog net geen walsen op het repertoire.''

Optredens met Hot Hot Heat en Interpol waren voor veel observatoren genoeg om de band in dezelfde categorie te stoppen: die van muzikanten die ieder op eigen wijze het puntige, hoekige new wave-geluid van de vroege jaren tachtig doen herleven. Kapranos: ,,We houden van bands als Gang Of Four, Josef K. en Orange Juice, maar we houden van goede muziek uit elk decennium, van de hele twintigse eeuw voor mijn part. We zijn veel te jong om de jaren tachtig bewust meegemaakt te hebben, Bob was toen nog niet eens geboren. Er zat iets heel fris in die muziek en daar hebben we het nodige van meegepikt, al hou ik vol dat onze manier van songschrijven en produceren heel anders is als destijds. Maar alles beter dan de eeuwige verering van de jaren zestig, die een hele generatie Britpopbands heeft beïnvloed.''

Franz Ferdinand: Franz Ferdinand (Domino WIGCD136P) distr. Munich

Optredens: 3/3 Ekko Utrecht; 5/3 Rotown Rotterdam; 6/3 Paradiso Amsterdam.