Een nationale Europese verkiezing...

De verkiezingen voor het Europees Parlement zijn nog een paar maanden weg, maar over één ding zijn de Nederlandse lijsttrekkers het nu al heel erg eens: het moet dit jaar nu eens een échte politieke campagne worden. Met andere woorden, geen uitlegsessies voor de plaatselijke vereniging van huisvrouwen hoe belangrijk Europa is voor de gewone burger, maar gewoon politiek zoals ze dat bij Tweede-Kamerverkiezingen ook doen.

Het is makkelijker gezegd dan gedaan. Want Europa blijft natuurlijk wel Europa met zijn voor niet-ingewijden ondoorgrondelijke besluitvormingsprocedures – als er tenminste al wat besloten wordt. Zolang er geen sprake is van een heldere machtsverdeling met aan de ene kant een Europese regering en aan de andere kant een Europees Parlement dat alle plannen van die regering kan blokkeren, blijft het moeizaam politiek bedrijven. Althans op de wijze zoals kiezers dat van hun nationale parlementariërs gewend zijn.

Maar die niet waagt, die niet wint, is op dit moment de leidende gedachte bij de Nederlandse lijsttrekkers. Max van den Berg, voor de tweede achtereenvolgende keer lijsttrekker van de PvdA, vindt de verkiezingen een goede gelegenheid voor de burger om zijn afkeuring kenbaar te maken over het conservatieve beleid van het kabinet-Balkenende, zei hij vorige week zaterdag in deze krant. Camiel Eurlings, het nieuwe CDA-gezicht voor Europa, verheugt zich op een scherp politiek debat over de vraag hoe veel `Brussel' zich met allerhande zaken moet bemoeien.

In elk geval zullen de verkiezingen in Nederland van een heus wedstrijdelement zijn voorzien. Wie wordt de grootste straks? Blijft het CDA dat of worden de peilingen bewaarheid en zal de PvdA fors winnen – van grote psychologische betekenis voor de nationale verhoudingen. Hoe vervelend de andere lijstrekkers het ook zullen vinden: dat wordt dus straks heel veel Van den Berg versus Eurlings. Maar tevens oud versus jong. Want toen Max van den Berg begin jaren zeventig als jong wethouder het socialistisch model begon toe te passen op de stad Groningen, moest Camiel Eurlings nog geboren worden.

..met toch weer veel uitleg

Hoewel een uitlegcampagne dus niet is voorzien, zullen de kandidaten voor het Europees Parlement er toch niet helemaal aan kunnen ontkomen. Want wordt er door partijen in de Europese volksvertegenwoordiging eens politiek bedreven, dan blijkt deze totaal niet te sporen met de opvattingen van de nationale partijgenoten. Dat moest VVD-Europarlementariër Jan Mulder enkele weken geleden ondervinden toen de Europese Commissie zijn begrotingsplannen voor de periode 2007-2013 bekend maakte. De Commissie wil meer geld uitgeven. Minister Gerrit Zalm van Financiën, die als schatkistbewaarder het woord `meer' het liefst verboden zou zien worden, reageerde zoals van hem verwacht mocht worden: ,,Onaanvaardbaar'', zei de VVD-politicus. In Straatsburg liet partijgenoot Jan Mulder een soortgelijk geluid horen: ,,De Commissie maakt geen keuzes maar doet wat ze altijd al heeft gedaan: ze stapelt het ene beleid op het andere'', aldus een door hemzelf verspreid persbericht dat behalve van het VVD-logo ook was voorzien van het vignet van de ELDR-fractie, waar de VVD in Europees verband deel van uitmaakt. Alleen kwam Graham Watson, de leider van die ELDR-fractie, op datzelfde moment in een eigen persbericht tot een geheel andere conclusie: daarin werd de door de commissie voorgenomen lichte stijging van het budget juist verwelkomd. Sterker nog: de landen die hadden opgeroepen tot uitgavenbeheersing (waaronder Nederland) hadden er volgens hem niets van begrepen en een ,,onzalige alliantie'' met elkaar gevormd.

De VVD van Zalm en Mulder maakt nog altijd deel uit van de ELDR. Mulder kon daags na het gebeurde slechts gelaten constateren dat hij Watson niet in de hand had kunnen houden.

...want wie hoort er nu bij wie?

Iets uit te leggen zullen ook de Europese CDA-politici hebben als de voortekenen niet bedriegen. Lang geleden, we spreken over het eind van de jaren tachtig, ontpopten de Nederlandse CDA'ers in Europa zich als de grootste tegenstanders van het opnemen van het contingent Britse Conservatieven in de Europese Volkspartij (EVP), de Europese christen-democratische fractie. Een voornemen dat vooral door Duitse christen-democraten uit puur machtspolitieke overwegingen was ingegeven. In het Europees Parlement dienden de christen-democraten hoe dan ook de grootste fractie te worden. Want, zoals de toenmalige bondskanselier Helmut Kohl zei, hij had zich toch niet zo voor de Europese eenwording ingespannen om deze vervolgens over te laten aan de socialisten. De Britse conservatieven – goed voor minstens dertig zetels – waren hard nodig om de christen-democraten de grootste te laten worden.

Het CDA koos in die discussie voor de principiële lijn. Geen verwatering van het christen-democratisch gedachtegoed in Europa! Of zoals de CDA'er Arie Oostlander destijds zei: ,,Ik heb liever een kleinere christen-democratische groepering die weet waarvoor ze staat.'' De Nederlanders stemden in 1990 dan ook en bloc tegen de komst van de Conservatieven, maar zagen een meerderheid tegenover zich.

Inmiddels is veertien jaar later binnen de Europese christen-democraten een soortgelijke discussie opgelaaid. Dit keer zijn het Franse en Italiaanse Europarlementariërs binnen de EVP-fractie die zich verzetten tegen het te heterogene karakter van hun club. Volgens de Franse parlementariër Jean-Louis Bourlanges is de EVP over een aantal cruciale onderwerpen onderling te verdeeld: de Britse Conservatieven zijn fel gekant tegen de Europese grondwet, in Italië keren Berlusconi en zijn partijgenoten (die ook tot de grote Europese christen-democratische familie behoren) zich tegen de euro en de Duitse christen-democraten zijn tegen de toetreding van Turkije. Reden voor hem en enkele geestverwanten om te kijken of er na de verkiezingen niet elders Europees onderdak gevonden kan worden waar een meer pro-Europese koers gevaren kan worden.

En de Nederlanders? Pakken die nu ook de draad van verzet weer op? ,,Nee'', zegt Bartho Pronk, CDA-Europarlementariër en namens de Nederlanders betrokken bij de relaties tussen de andere `geestverwanten' in de EVP-fractie. Hij piekert er niet over de EVP te verlaten. ,,Wij zijn een van de oprichters van de EVP. Dan laten wij ons toch niet door de Conservatieven uit ons eigen huis jagen'', zegt hij. Bovendien, waar zouden de CDA'ers naartoe moeten? ,,Er is geen christen-democratischer alternatief dan de EVP'', aldus Pronk. Dus blijven in elk geval de Nederlanders ook in de nieuwe periode met de Conservatieven gezamenlijk optrekken. Natuurlijk trekken de Britten soms hun geheel eigen lijn. ,,Maar'', zegt Pronk ,,wij hebben dat gewoon aanvaard.''