De Belgische ziekte

Het VRT-Journaal filmde hoe op zondagmorgen de bewoners van Arlon/Aarlen richting gerechtsgebouw kuierden. Een lid van het `Witte Comité De Zwaluw' zou daar dagelijks het dranghek van wit lint voorzien. De verslaggever bezocht de bakker en de kerk en wist dat deze provincieplaats enkele maanden `het centrum van de wereld' zou zijn. Wellicht zou de op vrije voeten gestelde Michel Nihoul, wilde een gerucht, zijn intrek nemen in dezelfde oude officiersmess waar de raadslieden zijn ondergebracht. Aan de arriverende advocaten werd verwachtingsvol gevraagd: ,,Meester, bent u er klaar voor?''

Het `proces van de eeuw' kon een aanvang namen.

Stefaan de Clerck was net minister van Justitie in België toen de eerste meisjes verdwenen. Drie jaar later trad hij af, nadat verdachte Marc Dutroux het gevang had weten te verlaten voor een boswandeling. De voordien als premier gedoodverfde De Clerck, nu burgemeester van Kortrijk, noemde zichzelf zaterdag in Nova trots de enige magistraat die destijds de consequenties trok. Hij concludeerde dat geen enkele politiefunctionaris voor het veronachtzamen van sporen was gestraft, maar schatte desondanks de modernisering van het justitieel apparaat op zestig procent.

Na de `Witte Mars' in 1996 zouden, beloofden de autoriteiten, het gecorrumpeerde Belgische rechtssysteem en het eilandenrijk van politiekorpsen worden gereorganiseerd. Hier lag immers de oorzaak van kardinale fouten, gemaakt bij het onderzoek naar de ontvoeringen en moorden. Was dat minder klunzig verricht, toonde een Nova-reportage aan, dan had het vandaag begonnen proces opheldering kunnen verschaffen over bijvoorbeeld de ontvoering, verkrachting en dood van Julie en Mélissa. Voor de vader van Julie, initiator van een opsporingsdienst voor verdwenen kinderen, is dat een onverdraaglijk gegeven. Hij heeft geen advocaat, gaat niet naar Arlon en heeft ieder vertrouwen in de Belgische rechtsgang verloren.

Na een etmaal tv-verslaggeving over het proces-Dutroux duizelt het enigszins. Zo beweerde in Nova Marie-Jeanne van Heeswijck, co-auteur van De X-dossiers, dat er DNA-sporen van tot op heden onbekenden in Dutroux's gruwelkamers waren gevonden. Eveneens en passant werd vastgesteld dat de Belgische justitie alle getuigenissen over Dutroux's betrokkenheid bij een pedofilienetwerk heeft genegeerd en dat er inmiddels een `mini-genocide' (dixit Clairy Polak over circa twintig sterfgevallen) onder de ruim 400 getuigen heeft plaatsgevonden.

De zaak-Dutroux bracht België, aldus Tom Lanoye in Buitenhof, op de rand van een oproer. Ook de schrijver meende dat bij dit proces de `non-believers' het van de `believers' (in pedofiele netwerken) hadden gewonnen, maar dat dat bij de doorsnee Belg geenszins de verdenking jegens hoge functionarissen had weggenomen. Zich almaar voortslepende en langzamerhand verjarende onderzoeken, zoals die naar de bende van Nijvel en de moord op de politicus A. Cools, leidden volgens Lanoye tot `de Belgische ziekte': de officiële waarheid werd steeds meer gewantrouwd en tegenover de staat ontstond vermoeidheid en scepsis. Belangrijke oorzaak van de vele complottheorieën in deze zaak is volgens Lanoye dat Het Kwaad `zo banaal en knullig' blijkt te zijn. Dutroux, sjoemelaar in auto's en huizen, die bovendien getrouwd is en drie kinderen heeft, moet wel hulp hebben gehad van belangrijke machten en personen. ,,Die complotten zullen nooit helemaal verdwijnen'', aldus de schrijver. ,,Dit is onze moord op Kennedy.''

Het dossier van 450.000 pagina's staat ook op 3 cd's, inclusief foto's van de reconstructies met de verdachten. VRT's Panorama bracht op basis hiervan een degelijke analyse van de gebeurtenissen. Hartverscheurend waren de feiten over de gevangenschap van Julie en Mélissa, wier stemmen werden gehoord door een politiebeambte. Het kwam niet tot een reddingsactie, mede doordat verschillende, elkaar vijandige politiediensten hun informatie niet uitwisselden. De vraag is of dit proces ook belastende feiten boven tafel zal brengen over degenen die de meisjes moesten beschermen en opsporen. Panorama constateerde dat in België politie en justitie nog altijd niet zodanig zijn verbeterd, dat in de toekomst een vergelijkbare affaire is uitgesloten. Ex-minister van justitie Van Parys: ,,Vrouwe Justitia is weer de oude dame geworden waar niemand nog naar omkijkt.''