Ça y est - het is voorbij - schreeuwt Haïti blij

Na het vertrek van president Aristide volgde gisteren het voorspelde geweld. De Haïtianen bekend met een machtsvacuüm, hebben er zelfs een woord voor: dechoucage.

Het eerste bericht kwam met de schrille ochtendroep van de hanen die weerkaatsten tegen de muren van de sloppenwijken en villas in de sluimerende Caraïbische stad.

Binnen enkele minuten klonken de explosies van feestelijke geweerschoten, de gelukkige schreeuwen: ,,Ça y est''. ,,Het is voorbij''. Plunderingen volgden. In de rijke buitenwijk Petionville haalden jongetjes en jonge mannen een verlaten politiebureau leeg. Ze droegen politiehelmen en wapenschilden weg, thermosflessen en vervallen archiefkasten.

De vlucht van Haïti's president Jean-Bertrand Aristide, gisterochtend vroeg na internationale druk, bracht duizenden Haïtianen de straat op – om hun vreugde te tonen, maar vooral ook om geweld en vernietiging teweeg te brengen. Voor sommige Haïtianen was het een gelegenheid om te reflecteren over wat de toekomst zal brengen in dit arme en onrustige land.

,,Hij kon zijn termijn niet afmaken'', zegt Hugues Contin (48) een operatietechnicus die in de Haïtiaanse hoofdstad woont, maar in New York werkt om meer te verdienen. ,,Als Aristide niet in staat was om het te doen, dan zal niemand dat zijn. De Amerikanen moeten bereid zijn om elke twee jaar terug te keren om een gevallen president te redden.''

Op deze hete en zonnige dag in Port-au-Prince plunderen bendes het hoofdbureau van de politie en proberen een brandweerauto de kazerne uit te rijden. (Dat mislukt). Honderden plunderaars – van meisjes met frisse gezichten die er niet ouder uit zien dan vijf jaar tot wijze mannen – beroven winkels en verspreiden zich als kevers, struikelend over puin als ze wegrennen voor de politie die hen met metalen staven probeert te slaan of beschiet.

Haïtianen hebben een speciaal woord voor deze krankzinnige, dwaze rooftochten: dechoucage. Bedacht om de wijdverspreide chaos na het vertrek van Jean-Claude `Baby Doc' Duvalier in 1986 te beschrijven. Dat het woord gisteren weer moest worden gebruikt, was voor velen een bittere pil.

,,De mensen zijn arm, en analfabeet'', zegt Yves Torchon (46) een zakenman, terwijl hij kijkt naar de plunderende massa. ,,Ze begrijpen niet wat ze doen. Ze begrijpen niet dat dit hun bezit is, en dat het moet worden vervangen.'' ,,Dank u, Aristide!'' schreeuwt een jonge man terwijl hij worstelt met drie vuile matrassen. In een land waar tweederde van de volwassenen werkloos is, en het gemiddeld inkomen onder vier dollar per dag ligt, is de verleiding om te stelen van een regering in ongenade groot. De hele dag zijn mensen te zien met gastanks, accu's, uniformen, computers, ijskasten, bloemen, armenvol kleding en andere duidelijk ontvreemde goederen.

Bovenop vrachtwagens en pick-ups of rennend op straat met takken, vieren Haïtianen van alle leeftijden het vertrek van een leider die eens populair was, maar van wie menigeen dacht dat hij was geworden tot een gevaarlijke en corrupte en ineffectieve tiran. ,,Ik ben hier om te laten zien dat ik blij ben'', zegt Zo Katlens (25).

Op de Champs de Mars, voor Aristide's residentie, slaan zijn aanhangers hardhandig terug door op de blije massa te vuren. In de Delmas-straat steken deze chimères een supermarkt en een bank in brand, en vuren ze op passerende auto`s. Journalisten tellen zeker vier mensen die zijn neergeschoten. Bewoners zeggen dat ze leden van de chimères zijn, maar dat kan niet worden geverifieerd. Dikke rook tekent zich in de ochtendlucht af.

Politiechef Michael Lucius zegt niet te weten hoeveel doden en gewonden er zijn. ,,Er zijn veel gewapende mannen in Port-au-Prince. We doen er alles aan de rust te doen weerkeren'', zegt hij. ,,Het aantal agenten is beperkt.'' De politie, die in de laatste dagen van het regime van Aristide onzichtbaar is geweest, keert inmiddels op volle strekte terug. Lucius kondigde gisteren een avondklok af, waarmee de rust enigszins herstelde.

Op de vraag was zijn verwachtingen zijn nu Aristide weg is, antwoordt de 24-jarige Jean-Louis Toussaint dat de universiteit weer opengaat, zodat hij zijn studie economie kan oppakken. Dat de president zijn termijn niet kon afmaken, noemt hij teleurstellend, maar hij meent dat het vertrek van Aristide goed zal zijn voor het land. ,,Uit een moreel oogpunt is het slecht omdat de president voor vijf jaar wordt gekozen'', zegt Toussaint. ,,Aan de andere kant, we kunnen niet accepteren dat een president maar alles doet om aan de macht te blijven.''

© Los Angeles Times