Skiën in Tirol - zonder Lederhosen

Tirol wil van het dijenkletsende, jodelende en `Lederhosen'-imago af. Tirol moet `hip' worden. In het wintersportdorp Berwang is dat goed merkbaar, ontdekt Kester Freriks.

In de jaren zeventig keerden mijn ouders ontsteld terug van een mislukte trip naar Tirol. Hoewel geen skiërs, wilden ze toch eens de besneeuwde Alpen zien, genieten van zonnebaden op tweeduizend meter hoogte. En ach ja, misschien 's avonds wat levende muziek met trekharmonika's en zang in een berghut. Mijn oudere broer had wel eens van een film gehoord met de plastische titel In Tirol hangen de slipjes aan de Alpen. Gezellige, knusse streek, dat Tirol. Aan de balkons van de huizen hangen feestelijke, rode geraniums te bloeien. Althans, in de zomer. 's Winters zorgt de altijddurende kerstverlichting voor een feeërieke sfeer.

Misschien moest je in die tijd óf bekend zijn met Tiroler tradities óf als gewaarschuwde toerist op reis gaan. Après-ski is een Frans woord, maar de Fransen doen daar niks aan. Daarvoor moet je naar Tirol. Meestal aangemoedigd door de Tirolers in klederdracht – de mannen in leren broeken, de vrouwen in `Trachten' met diep uitgesneden witte bloesjes, afgezet met kant – zingt men op carnavaleske wijze `Stimmungsknüller', zoals Der Anton aus Tirol en Ja, ja, so blau, blau, blau blüht der Enzian. De gasten haken de armen in elkaar, zingen luidkeels mee, bier schuimt rijkelijk, de `Glühwein' brandt tegen je verhemelte en in de berghut heerst binnen de kortste keren een uitgelaten stemming. De kleine ramen, afgezet met roodgeblokte gordijnen, beslaan.

De laatste jaren is dit Tiroler imago aan het verdwijnen. Muziek van de Beatles en zelfs klassieke melodieën klinken nu vaker in de berghutten en bars van de hotels dan de `Schlagers'. In het op 1.500 meter hoogte gelegen dorp Bergwang is dat goed te merken. Berwang ligt in het gebied van Ehrwald, Lermoos, Bichlbach en Rinnen. Een zenuwstelsel van pistes verbindt de verschillende blauwe en rode afdalingen, en een enkele zwarte, met elkaar. Vanuit Berwang is eenvoudig de Tiroler Zugspitze van bijna 3.000 meter hoogte te bereiken, een indrukwekkende arena van uitgestrekte sneeuwhellingen omsloten door grillig gekartelde bergkammen.

NAAKTE VROUWEN OP SKI'S

Op de flank van de Rastkopf bij Berwang ligt berghut de Kögele op zo'n 1.700 meter, eens een doorrookte gelegenheid met oude tafels, verschoten gordijnen. Op de witgekalkte, stenen kachel had iemand ooit een rood ski-jack te drogen gelegd, dus die kachel bleef seizoen na seizoen rood. Er hingen beschilderde bordjes met uitspraken als `Im Himmel gibt's kein Bier/ D'rum trinkt man es hier' en meer kalenderwijsheden. Wie de toiletten verliet, werd aangemaand de kleren `gut einzuordnen' voordat de gelagkamer werd betreden; dat ging kennelijk weleens mis. Zoals het interieur was, zo moest het altijd blijven. Op de deur naar de heren-wc hing een affiche die Tirol op zijn allerplatst toonde. Naakte vrouwen zweven op ski's door de lucht, mannen hangen verlustigd aan buitensporige borsten. Aan die mannen rijgt zich een keten van verlekkerde vrouwen waaraan weer mannen, enzovoort. Op de piste belandt een vrouw in wijdbeense houding. Afijn, zo is het in Tirol, dijen en boezem als handelsmerk.

Dit jaar heeft de Kögele Hütte een ingrijpende verandering ondergaan, die als maatgevend kan gelden voor een nieuwe trend in Tirol. De befaamde morsige affiche is verdwenen en heeft plaatsgemaakt voor een stijlvolle landschapsfoto, waaraan niemand aanstoot kan nemen. De ouderwetse kachel, die met hout gestookt moest worden, is weggebroken; nu brandt er een smetteloze open haard, gevoed met gas. De vlammen zitten veilig verborgen achter glas. De tent is witgesausd, er staat nieuw meubilair. Het enige wat van vroeger is overgebleven is een Mariabeeldje in de hoek met een altijdbrandend lampje ervoor.

BRITNEY SPEARS

`Schlagers' klinken er niet; er is überhaupt geen muziek. In een van de grootste hotels, Berwanger Hof, zijn nog wel eens muziekavonden voor de gasten, maar niks `Dirndls' en `Lederhosen'. Drie slanke zangeressen in strakke glitterjurken, begeleid door een jongeman met een elektronisch toetsenbord voor zich, brengen een repertoire van uitsluitend Engelstalige songs, zoals dat over de hele wereld in elke hotelfoyer is te horen. Yesterday zingen ze, en Britney Spears en Staying Alive. Het is moeilijk vast te stellen of deze meisjes uit de Tiroler bergen en dalen komen, vermoedelijk niet. De sfeer van aloude eensgezindheid, van gezamenlijk zingen en dansen, blijft achterwege. Op de vloer bewegen zich enkele echtparen in verantwoorde stijl; een gematigde Weense wals, een getemperde cha-cha-cha.

De vraag is of dit vernieuwde imago van hogerhand is opgelegd. Navraag bij het Fremdenamt in Berwang geeft geen duidelijk uitsluitsel, evenmin als het Oostenrijks Verkeersbureau in Amsterdam. Ook de hoteldirecties en uitbaters van de diverse hutten geven geen eensluidend antwoord. Slechts schoorvoetend geven de betrokkenen toe dat het moderne toerisme naar Tirol andere eisen stelt. Nieuwe generaties skiërs en bergbeklimmers zijn individueler ingesteld. Het gaat de bergbeklimmers om ambitie en resultaat, en veel minder om typisch Tiroler streekgebonden vermaak.

KOSTUUM EN STROPDAS

De nieuwe reisgidsen zijn daar zelfs heel duidelijk in. Kun je in een oude Baedeker nog wel verklaringen tegenkomen dat de bergbewoner van oudsher geïsoleerd woont en daarom een zekere vorm van feestelijk vertier zoekt, de hedendaagse gidsen spreken andere taal. In de gids Oostenrijk (15e druk; Bloemendaal 2001) door O'Bryan en Zaglitsch stellen de auteurs zich teweer tegen het clichébeeld van `besneeuwde bergtoppen, houten chalets, Kaffee mit Kuchen en de Donau so blau'. De Duitstalige gids Wandern kompakt (München 2001) verzet zich onomwonden tegen `typischer Tiroler'. Er staat: ,,Weest u niet verbaasd wanneer u bij ons geen enkele Tiroler tegenkomt, zoals men u die heeft beschreven. Wij Tirolers zijn allesbehalve altijd goedgeluimd en vrolijk; de mannelijke Tirolers dragen niet altijd Lederhosen – behalve ter gelegenheid van `Tiroler Abenden', die voor de gasten worden georganiseerd. De Tiroolse vrouwen openen geenszins het slaapkamerraam om smachtende harten binnen te laten. Wij gaan, net zoals de andere burgers van de Europese Gemeenschap, in kostuum en stropdas naar het theater en overdag dragen we een spijkerbroek''.

Er zijn dus wel degelijk veranderingen gaande in Tirol. De Tirolers zijn nu, net zoals alle andere EU-burgers, keurig en oppassend. Straks vinden we in de berghutten geen bordjes over `Wein, Weib und Gesang' maar in gebiedende wijs gestelde mededelingen als `Jodeln und Schlager verboten'. Een nieuwe, anonieme en individuele stijl van winter- en zomersport is diep doorgedrongen tot voorbij de bergketens van Oostenrijk; de kleine `lustige und gemütliche' bergdorpen dreigen tot het verleden te behoren.