Metzmacher pleit voor het nieuwe

Ingo Metzmacher, vanaf september 2005 de chef-dirigent van de Nederlandse Opera en al jaren een voorvechter van de eigentijdse muziek, zal in de komende seizoenen ook het Rotterdams Philharmonisch Orkest regelmatig dirigeren. ,,We moeten zorgen dat hedendaagse muziek geaccepteerd wordt, door haar op een intelligente manier te programmeren en haar keer op keer te spelen.''

Het concertprogramma dat Metzmacher dit weekeinde in Rotterdam brengt – zondagmiddag rechtstreeks te beluisteren via Radio 4 – is in ieder geval geschikt voor groot publiek en bewijst het gelijk van Metzmacher. Geaccepteerd `voormalig avant-gardisme' zou men kunnen zeggen over Blumine (1884) van Gustav Mahler, het Vioolconcert (1935) van Alban Berg en de Derde symfonie (1949) van Karl Amadeus Hartmann.

Na kortere of langere tijd komt het ooit wel goed met de beste eigentijdse muziek, als die inderdaad maar wordt gespeeld. Mahler zelf gaf daarvoor bij Blumine geen kans, want hij schrapte dit oorspronkelijk tweede deel van zijn Eerste symfonie: niet passend in de symfonie, te sentimenteel.

Maar voorafgaande aan het gevoelige en expressieve Vioolconcert van Berg is het korte etherische Blumine inderdaad een intelligent geprogrammeerde sfeervolle opmaat. Met dit zelfs in ons Mahlerland volstrekte curiosum wordt de jonge Mahler gepresenteerd als de Urheber van de Tweede Weense School van Schönberg, Berg en Webern. Die muziek wordt nog steeds vaak verfoeid, al schreef Alban Berg met het Vioolconcert – in Rotterdam prachtig gespeeld door Julia Fischer – en de opera Wozzeck juist uiterst aansprekende stukken. De hier vrijwel onbekende Webernleerling Hartmann (1905-1963) is daarna te beluisteren als een componist in de lijn Mahler en Berg, voor wie hij zijn bewondering uitdroeg, al heeft zijn muziek eigen karakteristeken en vormen.

De tweedelige Derde symfonie van Hartmann past in een over enkele seizoenen gespreid retrospectief van deze Duitse anti-nazistische componist, wiens honderdste geboortedag in 2005 wordt herdacht. Metzmacher begon daaraan in 2002 bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest met de Zesde symfonie, in juni volgt de Eerste symfonie `Versuch eines Requiems'.

De uitstekend gespeelde contrastrijke Derde symfonie is te plaatsen tussen de late Mahler en de vroege Sjostakowitsj: met een macaber, kaal en leeg begin, enerverende tussendelen en vervolgens weer ongeveer eindigend zoals het begin: nogal verontrustend.

Concert: Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Ingo Metzmacher. Gehoord: 30/1 De Doelen Rotterdam. Herh.: 1/2 14.15 uur (live op Radio 4.)