Het Huis wint altijd

In Las Vegas is genoeg nooit genoeg. Er verrijst alweer een nieuwe generatie kolossale hotels en casino's, onder andere van miljardair en kunstliefhebber Steve Wynn.

De stad heeft de snelst groeiende economie van de VS, en ook de beurs gelooft erin. En de gokkers zelf? `Hoe langer ze spelen, hoe meer ze verliezen.'

Het is vrijdagochtend, half negen, en een kleine Aziatische man in een leren jack legt koortsachtig tientallen fiches van 100 dollar neer op een roulettetafel achterin het Bellagio Casino in Las Vegas. Heeft hij misschien op elk vakje iets ingezet? Nee, zo blijkt, als het balletje stil komt te liggen, en croupier Steve met zijn onderarmen alle fiches van tafel veegt. Het tafereel herhaalt zich, totdat de man een keer wint. Steve krijgt als fooi een fiche toegeworpen. Daarna belandt het balletje op 0. Mompelend stopt de gokker de resterende fiches in zijn jasje en verdwijnt.

,,Over de mathematica van het gokken bestaat geen enkele onduidelijkheid'', zegt Alan Feldman van MGM Mirage, 's werelds op een na grootste casino-exploitant, in zijn kantoor in het Bellagio. Om lastige klanten niet op een idee te brengen gaat het kantoor verscholen achter een blinde deur. ,,Wie gokt, investeert niet in de toekomst. Hij investeert in zijn eigen vrije tijd.''

De `vrije tijds-investeringen' van de ongeveer 35 miljoen jaarlijkse bezoekers in Las Vegas hebben de zeventig casino's aldaar geen windeieren gelegd. Er wordt dan ook driftig verder gebouwd. Het Bellagio krijgt een nieuwe toren met duizend hotelkamers, Caesar's Palace opent binnenkort een chic winkelcentrum met de naam Forum, en er zijn plannen voor een nieuw hotel-casino met een gigantisch reuzenrad op de Strip. Het opzienbarendste project komt echter uit de koker van casinomagnaat Steve Wynn, die volgend jaar de poorten opent van een ultraluxueus oord, voorzien van drieduizend hotelkamers, twee toprestaurants, een theater, een golfbaan, en water-based entertainment (waarover hijzelf geheimzinnig doet en in de stad druk wordt gespeculeerd). Het oord moest Le Rêve gaan heten, naar het schilderij van Picasso uit Wynns privécollectie, maar onlangs heeft hij de naam veranderd in het veiligere `Wynn Las Vegas'.

Komt er ooit een einde aan de expansie van Las Vegas, al vijftien jaar de snelst groeiende economie van de Verenigde Staten, midden in de woestijn?

Lawrence Klatzkin, casino-analist bij zakenbank Jefferies & Co in New York denkt van niet. ,,Las Vegas bevindt zich in zijn vijfde renovatiegolf sinds 1989'', zegt hij. ,,Telkens als de stad zich uitbreidt zegt iedereen: dit is de doodsteek, vanaf nu gaat het bergafwaarts. Niet dus. Uit mijn onderzoek blijkt dat het slechts zes à negen maanden duurt voordat de markt de nieuwe capaciteit heeft geabosorbeerd.''

Feldman van MGM Mirage vertelt met pretoogjes hoe de Wall Street Journal, onder de kop `Genoeg is Genoeg', schreef dat de expansie de spuigaten uitliep. ,,Dat was in augustus 1954, toen het Riviera plannen bekend maakte om een hotel te bouwen met negen verdiepingen.'' Tegenwoordig hebben casino's minstens zoveel verdiepingen nodig voor hun parkeergarages.

Mede door de instroom van bouwvakkers (veelal uit Mexico) en casinopersoneel (uit de hele wereld) is het aantal inwoners van Las Vegas de afgelopen tien jaar verdubbeld tot 1,4 miljoen. ,,Op een gegeven moment werd er elke week een nieuwe school geopend. Probeer dan maar eens genoeg leraren te vinden'', zegt stadseconoom Keith Schwer.

Water is gek genoeg geen probleem, ondanks de hooguit vijf centimeter regenval per jaar. ,,Las Vegas betekent niet voor niets `de weiden','' aldus Schwer. Grondwater komt van de Colorado rivier. Elektriciteit komt van de Hoover Dam. De enige grenzen aan de groei die de econoom ziet zijn de bergen rondom de vallei, waar in de jaren vijftig atoomproeven werden gedaan en nog altijd kernkoppen voor kruisraketten liggen opgeslagen.

De stijgende koers van de grootste beursgenoteerde casinobedrijven – Park Place Entertainment (bekend van Mandalay Bay), MGM Mirage en Harrah's Entertainment zetten alle drie rond de vier miljard dollar per jaar om – bewijst dat ook Wall Street in verdere groei gelooft. En niet alleen in Las Vegas en Atlantic City waar de meeste casino's staan. In diverse staten van de VS, alsmede in het Verenigd Koninkrijk, staat de anti-gokwetweging op de helling. Overheden zien het toestaan van casino's steeds meer als een simpele oplossing voor hun economische problemen: casino's voegen banen toe en brengen belastinggeld in het laadje. Critici die waarschuwen voor de sociale problemen waarmee gokken gepaard gaat, zoals gokverslaving, gebroken gezinnen en groeiende misdaad, raken in de minderheid, mede door de succesvolle lobby van de American Gaming Association, die beweert dat dit verband niet bestaat en dat het met de gokverslaving wel meevalt. Slechts 1,5 procent van de gokkers zou verslaafd zijn, en vijf à zes procent is `problematisch'.

De aantrekkende economie, en vooral ook de lage stand van de dollar zijn goed nieuws voor de bouwers in Las Vegas. Maar dan moet het nieuwe aanbod wel bijzonder zijn. ,,Als Steve Wynn alleen maar nieuwe hotelkamers gaat toevoegen aan het bestand, dan zie ik het somber voor hem in'', zegt Dave Schwartz, verbonden aan het Gaming Studies Research Institute van de Universiteit van Nevada, en auteur van Suburban Xanadu, een geschiedenis van Las Vegas. Maar Schwartz vertrouwt op Wynns instinct. Niet voor niets stond deze ondernemer aan de wieg van de meest winstgevende casino's, zoals de Mirage en het Bellagio en zag hij als eerste in dat er ruimte was aan de bovenkant van de markt. Net zoals de New-Yorkse projectontwikkelaar Donald Trump gebruikt Wynn zijn eigen imago (,,fijnproever'', ,,connaisseur'') als marketingmiddel. De Steve Wynn Gallery, waar elf meesterwerken met een waarde van 350 miljoen dollar worden tentoongesteld, is daar een mooi voorbeeld van. ,,Wynn verkoopt een emotie'', aldus Schwartz.

In Las Vegas lijkt het geld aan de bomen te groeien. Zelfs de terreuraanslagen van 11 september 2001, en de recessie, die desastreus waren voor het toerisme, brachten de casino's relatief weinig schade toe. In economische voorspoed gokken mensen omdat ze verlangen naar decadentie. In economische tegenspoed gokken ze om te ontsnappen aan de dagelijke realiteit.

Niet iedereen gokt. Slechts een kwart van de Amerikanen gokt wel eens, zo blijkt uit marktonderzoek van Harrah's uit 1999. Toch heeft ruim 90 procent van de Amerikanen onder de veertig geen enkele morele of anderssoortige bezwaren tegen deze vorm van vrijetijdsbesteding. De casino's mikken daarom steeds meer op jonge mensen. Nieuwe projecten zoals dat van Wynn in Las Vegas en een soortgelijk project, de Borgata in Atlantic City (een joint venture van MGM Mirage en Boyd Gaming), dat vorig jaar is geopend, proberen het beeld van een rokerige gokhal met bejaarden in trainingspakken van zich af te schudden. ,,Als je in het Bellagio trainingspakken ziet'', zegt Feldman, ,,dan zijn het dure trainingspakken.''

Hippe clubs en lounges, met namen als Tabu, Ice en Studio 54, moeten de nieuwe generatie gokkers ook buiten het casino ontdoen van hun besteedbaar inkomen. Samen met restaurants en populaire theatershows, zoals die van Cirque de Soleil, zorgen deze niet-gok-activiteiten tezamen voor ruim de helft van de omzetten in Las Vegas. Het afgelasten van de tijgershow van Siegfried & Roy is een ernstige inkomstenderving voor de Mirage, waar het duo in dertien jaar bijna een miljard dollar aan recettes ophaalde.

Op de casinovloer wordt het geld met name aan de slots ofwel gokautomaten verdiend. De economie van de gokautomaat is overzichtelijk: van elke dollar die een speler in het apparaat gooit, blijft ongeveer een dubbeltje aan de strijkstok hangen voor het casino. En aangezien de spelers in toenemende mate gebruik maken van een clubkaart (een soort creditcard) hoeven ze ook geen emmers met munten rond te sjouwen, wat de drempel om te gokken nog verder verlaagt. Wat er zo leuk is aan een gokautomaat? Analist Klatzkin: ,,Gokautomaten bieden de speler een one pull solution.''

Tafelspellen, zoals blackjack, poker en baccarat, vormen door hun hogere inzetten en iets complexere kansberekening een grilliger bron van inkomsten. De zogenaamde table hold – het percentage dat een tafel overhoudt aan alle inzetten van zijn spelers – kan varieren van 9 tot 26 procent. Er doet een verhaal de ronde dat het Rio casino in Las Vegas in 2000 bijzondere `pech' had en 52 miljoen dollar in de min eindigde. Maar dat is zeldzaam. De grootste casino's hadden afgelopen jaar een hold-percentage van circa 22 procent.

,,Je moet ervoor zorgen dat ze blijven gokken, en dat als ze weggaan, ze zo gauw mogelijk weer terugkomen. Hoe langer ze spelen, hoe meer ze verliezen'', aldus casino-baas Sam Rothstein in Martin Scorsese's film Casino. De bekendste en nog altijd effectieve methode om klanten te lokken zijn zogenaamde comps, ofwel `complimentaries': gratis parkeren, gratis drank (rondgebracht door pikant ogende serveersters) en voor de gevorderde gokkers gratis eten, gratis hotelkamers en gratis vluchten.

De high rollers, de gokkers die per jaar minstens een half miljoen dollar speelgeld meebrengen, krijgen een zogeheten private concierge, die hen op hun wenken bedient. Vroeger waren de meeste high rollers Japanners en Arabieren, tegenwoordig komt het meerendeel uit Hong Kong, Singapore en Korea. Ook hier staat de technologie niet stil: casino's kunnen via de elektronische clubkaart van deze spelers in real time hun gokgedrag bijhouden en hem of haar belonen met speciale bonussen. Sinds vorig jaar mogen casino's high rollers niet meer achter gesloten deuren laten spelen, omdat dit het risico van vals spelen zou verhogen (zowel door de gokkers als door de casinoleiding). Dit neemt niet weg dat de Salon Privé in het Bellagio nog steeds goed is verstopt. Wie een kijkje wil nemen wordt vriendelijk doch beleefd de toegang geweigerd.

Hoe staat het eigenlijk met de georganiseerde misdaad in Las Vegas, de eerste stad in de VS waar in 1931 het gokken werd gelegaliseerd (Atlantic City volgde pas in 1974)? De mythe wil dat misdaad en gokken sinds Bugsy Siegel hand in hand gaan, maar de bende die twintig jaar geleden bij het Tropicana werd opgerold, schijnt de laatste te zijn geweest.

Schwartz, van het Gaming Studies Research Center, twijfelt. ,,Het zou naïef zijn om te zeggen dat Las Vegas geen georganiseerde misdaad kent'', zegt hij, om de simpele reden dat het een grote stad is. Econoom Schwer voegt hieraan toe dat boomtowns altijd meer last hebben van corruptie. Maar voor de traditionele vormen van misdaad die je bij een casino verwacht, zoals loansharking (geld lenen tegen zeer hoge rentes) en skimming (afromen van illegale winsten), bestaan weinig bewijzen. Geld witwassen gebeurt waarschijnlijk wel. Zo meldt MGM Mirage, waarin superbelegger Kirk Kerkorian een belang van 53 procent heeft, in zijn jaarverslag dat het management in februari van vorig jaar ,,zekere overtredingen aangaande het rapporteren van zekere cash transacties'' ontdekte. Ze worden inmiddels onderzocht door de autoriteiten.

In 1999 ging enig hoongelach op toen Oscar Goodman, die carrière maakte als advocaat van maffiosi (en nog een bijrolletje had, als zodanig, in de film Casino), werd gekozen tot burgemeester van Las Vegas. Maar dat is verstomd, nu blijkt dat hij dingen gedaan krijgt én zich aan de regels houdt.

,,Om heel eerlijk te zijn: ik vind het wel jammer dat de maffia weg is'', zegt Feldman, die veertien jaar in de business zit. ,,Het gaf opwinding, mystiek. Eigenlijk zouden we een nieuw casino moeten beginnen met de maffia als thema.''