Gratis geld verdienen bij KPNQwest

Zakenbanken speelden in de internethype hun belangrijkste klanten veel aandelen toe van bedrijven die naar de beurs gingen. Die Amerikaanse praktijken bereikten ook Nederland.

Van het grootste Amerikaanse boekhoudschandaal, de fraude bij telefoonbedrijf Worldcom, loopt een onopgemerkt lijntje naar Nederland. Naar Hoofddorp. Naar het hoofdkantoor van KPNQwest, een ambitieuze data-netwerk exploitant die eind 1999 naar de Amsterdamse en Amerikaanse beurs ging, miljarden waard bleek, en twee jaar geleden bankroet ging.

De aandelen KPNQwest waren bij de beursgang een prooi voor gretige beleggers. Zo kwam een pakket van 20.000 aandelen terecht op de effectenrekening van Bernie Ebbers, de chef van Worldcom. Daar hoefde hij zelf niet veel voor te doen. De zakenbank Salomon Smith Barney (SSB), een van de banken die de beursgang van KPNQwest leidde, speelde hem de effecten toe. Ebbers verkocht de aandelen snel weer door, en maakte eind 1999 371.926 dollar winst.

Ebbers handel in KPNQwest is een van de transacties die opduikt in het derde en laatste rapport van 448 pagina's plus elf bijlages dat onderzoeker en voormalig minister van Justitie in de Verenigde Staten, Dick Thornburgh, deze week heeft gepresenteerd. Hij onderzocht het bankroet namens de rechtbank in New York.

Tussen 1996 en 2000, jaren van ongelooflijke expansie van Worldcom, gebruikte Salomon Smith Barney koersknallers als KPNQwest als snoepje voor Ebbers om het telefoonbedrijf als klant te strikken en vervolgens de favoriete zakenbank van Worldcom te worden, is de conclusie van Thornburgh. Ebbers verdiende meer dan 12 miljoen dollar aan koerswinsten, Salomon verdiende meer dan 100 miljoen dollar aan provisies voor Worldcom-transacties.

Ebbers was overigens niet de enige topmanager én klant van Salomon die KPNQwest-aandelen kreeg toegespeeld. Volgens onderzoek van officier van justitie Spitzer in New York kreeg ook Joe Nacchio, directievoorzitter van telefoonbedrijf Qwest, dat weer grootaandeelhouder was in KPNQwest, aandelen van KPNQwest. Hij verkocht een deel, maar verloor per saldo een miljoen dollar doordat de rest met het bankroet van KPNQwest waardeloos werd.

Het suikergoed voor Ebbers illustreert de ranzige verhoudingen op Wall Street die de afgelopen twee jaar de inzet waren van onderzoeken van het Congres, de beurswaakhond SEC en officier van justitie Spitzer. De SEC en Spitzer gingen ruim een jaar geleden een schikking ter waarde van een miljard dollar aan met twaalf grote zakenbanken wegens dubieuze effectenresearch en andere malversaties.

Spitzer ontdekte dat Salomon bij de beursintroductie van zeker één bedrijfsklant een select groepje van dertien directeuren van technologiebedrijven liet delen in de uitgifte van de effecten. Zij werden geboekt in een zogeheten `familie en vrienden'-programma.

De aanbiedingen aan klanten als Ebbers doen denken aan de voorkeursbehandeling van bekende ondernemers bij de verdeling van aandelen van het Nederlandse internetbedrijf World Online bij de beursgang in maart 2000, de piek van de internet-hausse. De effecten werden aangevraagd onder de noemer van `familie en vrienden'.

Onder hen waren C. van der Hoeven, toenmalig Ahold-voorzitter, K. Vuursteen, toenmalig Heineken-chef, vastgoedbelegger C. van Zadelhoff en detailhandelkoning J. Blokker. Sommige bedrijven waaraan zij verbonden waren, deden of overwogen zaken met World Online.

In Nederland hebben beurswaakhond AFM of justitie nooit uitkomsten van onderzoek naar bevoordeling bij beursintroducties openbaar gemaakt. In de Verenigde Staten wel.

Worldcom-onderzoeker Thornburgh kraakt in zijn rapport het gedrag van Ebbers en Salomon Smith Barney. Flippen noemen Amerikanen Ebbers' draaideurhandel: d'r in, d'r uit. Het is niet verboden, maar zakenbanken zeggen altijd dat zij er een hekel aan hebben. Zij verkopen verse aandelen liever aan beleggers die de aandelen houden in plaats van rap door te verkopen.

Ebbers was, in weerwil van wat Salomon zei, helemaal geen goede klant, oordeelt Thornburgh. Ebbers enige privé-relatie met de bank was het ontvangen en verkopen van aandelen in populaire beursintroducties.

De relatie tussen Ebbers en Salomon raakte verder verstrengeld doordat de top-telecom-analist van Salomon, Jack Grubman, jarenlang uitgesproken positief was over de beleggingsmerites van Worldcom, doordat Grubman soms aanwezig was bij vergaderingen van de board of directors van Worldcom en doordat Citigroup meer dan 50 miljoen dollar aan Ebbers had geleend.

Thornburgh beveelt Worldcom aan om de zakenbank en Ebbers voor de benadeling aansprakelijk te stellen.