Een nazi met humor

Diana Mosley, de weduwe van de Britse fascisten- leider Oswald Mosley, koesterde tot haar dood nazi-sympathieën. Tot nu toe wordt dit haar in Groot- Brittannië niet zwaar aan- gerekend. Maar misschien brengen nog te verschijnen biografieën hier verande- ring in. `Wij zijn in dit land niet in staat te geloven dat rijke aristocraten als de Mosleys ook gemene antisemieten kunnen zijn.'

De Britse fascistenleider Oswald Mosley wilde op zijn crematie op Père Lachaise in Parijs maar niet branden. Volgens de procedure had de urn met zijn as tussen opengetrokken gordijnen tevoorschijn moeten komen op het moment dat het laatste stuk muziek van de begrafenisdienst wegstierf. Maar er verscheen niets. Het laatste muziekstuk werd nog eens gespeeld, gevolgd door een dodelijke stilte. De gebruikelijke 25 minuten waren al lang verstreken. Een lijkbezorger vroeg de familie handenwringend om geduld, maar na drie kwartier wachten was er nog steeds geen urn. Toen stond Diana Mosley op en zei, terwijl ze keek naar de bejaarde en verkleumde Parijse vrienden: ,,Well darlings, we kunnen maar beter terug gaan naar Orsay, anders zitten we hier volgende week weer.'

De afgelopen zomer overleden Diana Mosley (1910-2003) was de Florrie Rost van Tonningen van Engeland. Zo onverminderd nazistisch als de weduwe Rost van Tonningen in Nederland het erfgoed van de Führer blijft koesteren, zo onveranderlijk zat Diana Mosley tot een paar jaar geleden aan bij het jaardiner van Mosley's zwarthemden om te worden toegesproken door onderhoudende sprekers als de oprichter van de British National Party. Toen NSB-kamerlid Meinoud Rost van Tonningen destijds in het huwelijk trad met bankiersdochter Florrie Heubel was Reichsführer der SS Himmler hun getuige. Dat was kinderspel: Oswald Mosley en Diana Mitford trouwden, in het geheim, in aanwezigheid van Hitler bij de familie Goebbels thuis, in de zitkamer, omdat – in de woorden van Mosley later tegen zijn verhoorders – ,,Frau Wagner, Frau Goebbels en mijn vrouw de drie vrouwen zijn voor wie Hilter in de hele wereld de meeste hoogachting koestert'.

De vergelijking tussen Diana Mosley en Florrie Rost van Tonningen (86) dringt zich op nu Diana Mosley uit een hele serie publicaties tevoorschijnkomt als vooral een uiterst charmante upper class schoonheid die tot op het laatste moment haar bezoekers inpakte met imponeergedrag, overgoten met een mengeling van vleierij en ouderwets goede manieren. Menig interviewer roemt de fantastische lunches die hij of zij bij Diana thuis, in Parijs, kreeg voorgezet en speculeert gretig over de aanwezigheid van een jeugdige `huisvriend'. Die was er in ieder geval ook om de stokdove Diana de gestelde vragen in het oor te brullen. Zo vroeg de interviewer van The Independent on Sunday een maand voor Diana's dood: ,,Did you ever have a black shirt?' Diana M: ,, Did I ever have a black child?' Jean-Noël, de huisvriend, op maximaal volume: ,,Shirt!' Tinkelend gelach van Diana: ,,Nee, nee, zo militant was ik niet!'

Dat Diana Mosley tot haar laatste snik de verkeerde ideeën bleef aanhangen (,,misschien hadden de Joden voor de oorlog beter naar zoiets als Oeganda kunnen gaan, een heel leeg land en met een verrukkelijk klimaat'), wordt haar in de meeste artikelen niet zwaar aangerekend. De bezwaren tegen haar verderfelijke opvattingen verdwijnen in een overmaat van humoristische anekdotes en beschrijvingen van de curieuze verbindingen tussen deze middelste van de befaamde Mitford-zusjes met het Britse establishment (Winston Churchill was een neef) en met de top van het nazi-regime in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog. Het zegt iets over de blijvende verschillen tussen de Engelse en de Nederlandse samenleving dat een dergelijke bijzetting voor mevrouw Rost van Tonningen ondenkbaar is.

Klein broekje

De Nederlander Martin Rynja is de drijvende kracht achter de jonge Britse uitgeverij Gibson Square Books. In 2002 gaf hij opnieuw Diana Mosley's autobiografie A Life of Contrasts uit en in 2003 verscheen bij hem een aangepaste versie van de biografie die Diana Mosley in 1988 schreef over een andere bannelinge in Parijs, de ook al zo voor nazi-Duitsland geporteerde Duchess of Windsor. Je kunt je de wederzijdse dinner parties helemaal voorstellen: vier high society-coryfeeën en hun prominente gasten, onveranderlijk uitgedost in avondkleding, die zich allemaal tekortgedaan voelen door het Britse politieke establishment.

Oswald en Diana Mosley waren min of meer vrijwillig in ballingschap gegaan in hun huis bij Parijs, de `Temple de la Gloire', nadat ze in de oorlog wegens nazi-sympathieën drie jaar gevangen hadden gezeten in de Holloway-gevangenis in Londen. Dankzij neef Churchill, die hun gevangenschap had bevolen, kregen de Mosleys na een kort verblijf in afzonderlijke cellen een gezamenlijk huisje in het gevangeniscomplex. Met bedienden. Dat waren altijd zedendelinquenten, want die gedroegen zich zo keurig. In Holloway kweekten de Mosleys groenten, ze luisterden naar muziek, ze lazen Racine en ze zonnebaadden in het kleine tuintje. Voor de gevangenisdominee was het destijds allemaal te veel: ,,Het lijkt daar de Hof van Eden wel, met Lady Mosley in zo'n klein broekje!'

Martin Rynja ontmoette Diana Mosley in de jaren voor haar dood een aantal keren in Parijs en correspondeerde met haar per fax. Hij haalde haar over A Life of Contrasts aan te vullen en te herzien, omdat, aldus Rynja, ,,die autobiografie tenminste een belangrijk historisch document is.' Ondertussen is het ook nog een hilarisch boek.

Rynja: ,,Politiek en persoonlijke relaties liepen bij de Mitford-zusjes altijd door elkaar. Op het moment dat iedereen naar Chamberlain luisterde, kreeg Diana Mosley de les gelezen door Churchill. Toen heel Engeland naar Churchill luisterde, klemde zij zich vast aan Oswald Mosley. De vraag naar wat moreel goed was, was niet aan de orde. Die was voor haar en haar kring ook niet relevant. Alles is bij haar persoonlijk: Winston vond dit, de Führer vond dat en zij zat op de eerste rang om van hen te horen wàt ze vonden. Politiek was voor haar conversatie. Geestig zijn, daar ging het om. Dat politiek ook iets is dat ingrijpt in het leven van andere mensen kwam niet bij haar op. Wat ik voor haar vind pleiten is: als Hitler gewonnen zou hebben, zou haar boek niet anders zijn. Ze heeft haar verhaal na de oorlog met geen woord veranderd. Ze trok zich ook niets aan van wat de mensen over haar zeiden, zolang die zich aan de feiten hielden. En ze had geen enkele zin om te ontkennen dat ze Hitler een aardige man had gevonden en dat hij haar aan het lachen had gemaakt. Wat niet wegneemt: als haar boek een fascistisch traktaat was geweest, had ik het niet uitgegeven.'

Volkorenbrood

Florrie Rost van Tonningen voelde zich blijkens haar in 1992 verboden memoires Op zoek naar mijn huwelijksring vooral via `Blut und Boden' verbonden met het gedachtegoed van nazi-Duitsland. Diana, met haar blauwe ogen en destijds zo mooi dat ze in mozaïek vereeuwigd is in de toegangshal van de National Gallery, had daar minder mee op. Zij viel voor het nationaal-socialistische gedachtegoed onder invloed van haar zusje Unity. Unity belaagde Hitler. Führer vond de schaapachtige bewondering van de blonde Engelse wel mooi. Unity zelf schatte dat ze Hitler tussen 1935 en 1939 140 keer onmoet had, vaak in aanwezigheid van Diana. Hitler leerde door hen ook andere familieleden kennen. Zo kreeg de moeder van de Mitford-meisjes, `Murv', nog de kans om aan de Führer uit te leggen hoe gezond het was om volkorenbrood te eten.

Toen Duitsland en het Verenigd Koninkrijk uiteindelijk met elkaar in oorlog raakten, schoot Unity zich een kogel door het hoofd. Diana was toen al drie jaar in het geheim getrouwd met de aristocraat Oswald Mosley, de leider van de British Union of Fascists. Diana was zo onder de indruk van Mosley dat ze in 1932 al zijn maîtresse was geworden. ,,Hij was zo begenadigd, zo knap en genereus en intelligent en vrolijk en helder en verreweg de evenwichtigste en eerlijkste van alle Engelse politici', schrijft Diana in haar autobiografie. ,,Geen wonder dat ik verliefd op hem werd en besloot met hem samen verder te gaan.' Voor hem liep ze weg van de steenrijke Brian Guinness (van de Ierse bierbrouwersfamilie), met medeneming van hun twee kleine kinderen. Mosley was ook getrouwd, hij had ook kleine kinderen, maar plannen om te scheiden waren er niet. Dat verhinderde hem niet om verhoudingen te beginnen met bijna alle vrouwen die hem voor de voeten kwamen, tot zijn schoonzusters toe. De eerste mevrouw Mosley, Cimmie Curzon, was zo gewillig om onverwacht te sterven aan de gevolgen van een blindedarmoperatie. Daarmee was de weg vrij voor de verbintenis tussen Diana en Oswald.

De blinde verering voor Mosley heeft Diana nooit opgegeven, niet toen hij ook haar bedroog, niet toen hij in 1959 nog in Kensington een Lagerhuiszetel probeerde te winnen met een pleidooi voor de terugkeer `naar huis' van de West-Indiërs en ook niet tijdens het redigeren van het rechtse tijdschrift The European. Volgens de familie heeft ze misschien even getwijfeld, net na Mosleys dood in 1970, over wie ze was en waar ze voor stond. Maar die twijfel liet ze nooit merken. Toen de schrijver Nicholas Mosley, haar stiefzoon, een boek over zijn vader en diens denkbeelden schreef, was ze zo razend over zijn vermeende gebrek aan loyaliteit dat ze Nicholas nooit meer wilde zien.

Over de Mitford-zusjes en hun milieu zijn boekenplanken vol geschreven. Nancy Mitford (Love in A Cold Climate), Jessica Mitford (Hons and Rebels) en een schare van bewonderende tijdgenoten en biografen hebben allemaal hun steentje bijgedragen aan de Mitford-saga. Van de zes zusjes en de ene broer, Tom, is, na Diana's dood, alleen nog Deborah (`Debo') over. Zij trouwde met Andrew Cavendish, die Duke of Devonshire werd en daarmee de eigenaar van het immense landgoed Chatsworth in het Peak District. De Duchess is regelmatig gastvrouw van prins Charles en zijn Camilla en deelt met de prins een voorkeur voor biologische producten van eigen teelt.

Lampenkappen

Tom Mitford sneuvelde aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Nancy Mitford, de schrijfster, stierf in 1973 in Parijs, na een gruwelijk ziekbed waarbij Diana haar langdurig verpleegde. Toen onlangs nieuwe archieven werden geopend, bleek Nancy degene die aan neef Winston had geschreven dat Diana een landverraadster `van het ergste soort' was, die opgesloten moest worden. Kennelijk deerden Nancy's opvattingen over de politieke kleur van haar zuster de persoonlijke verhoudingen niet. ,,Je kon met Nancy lachen, maar ze was eigenlijk heel gemeen', aldus Diana. Alleen tussen Diana en Jessica Mitford is het nooit meer goed gekomen. Jessica Mitford, die een paar jaar geleden overleed in de VS, koos in de jaren dertig voor het tegenovergestelde politieke kamp. Ze liep weg met een neef die in de Spaanse burgeroorlog tegen Franco vocht. Jessica bleef haar leven lang socialist. Zelfs geestigheid kon de breuk niet helen. ,,Ik stuur mijn kinderen niet naar haar (Diana) toe', zei Jessica eens. ,,Ik ben veel te bang dat ze in lampenkappen worden veranderd.'

Het gerucht gaat dat in de nog te verschijnen biografieën van Diana Mosley feiten aan het licht komen die haar van een sprankelende upper-class-lady met de verkeerde ideeën tot een ordinaire landverraadster zullen maken. De smoking gun is een telegram van Diana aan Hitler waarin ze hem feliciteert met het succes van de Kristallnacht. Dit telegram is in ieder geval niet tevoorschijngekomen in de zojuist verschenen biografie van Anne de Courcy. Dit boek is duidelijk een haastklus en bevat nauwelijks nieuwe informatie.

,,Wij zijn in dit land niet in staat te geloven dat rijke aristocraten van het platteland als de Mosleys ook ongelikte, gemene racisten en antisemieten kunnen zijn', schreef de recensent van de Jewish Chronicle onlangs naar aanleiding van de heruitgave van Diana's autobiografie. ,,Een dergelijke houding past volgens ons alleen bij onbeschofte korporaals uit Beieren of bij skinheads uit de binnensteden. (...) In haar hele boek is geen greintje nederigheid of menselijkheid te vinden.'

Diana Mosley: A Life of Contrasts. Uitg. Gibson Square Books, 2002

Diana Mosley: The Duchess of Windsor. Uitg. Gibson Square Books, 2003

Anne de Courcy: Diana Mosley, Uitg. Chatto & Windus, 2003

Diana Mosley vond Hitler een aardige man

die haar aan het lachen maakte