`Cafés hier verkopen louter Camel'

Reclame maken voor sigaretten mag niet meer. De tabaksindustrie probeert nieuwe verkooptrucs uit. Gratis sigaretten, exclusieve contracten. Maar ook dat is verboden, zegt de Voedsel en Warenautoriteit.

In café/club/restaurant De Winkel van Sinkel in Utrecht worden sigaretten van Marlboro en Chesterfield verkocht. Bij binnenkomst valt het oog meteen op een mooie, perspex box met een rode rand van neonlicht, waarin pakjes van de twee merken zichtbaar zijn. Even verderop, bij café Broers levert de sigarettenautomaat louter nog Camels. De andere merken zijn er niet meer verkrijgbaar. In de buurt, bij café Hofman, kun je ook alleen nog maar Camel krijgen. Daar staat een lichtgevend sigarettenautomaatje met pakjes van het merk achter de bar, net zoals bij Broers. Maar bij Hofman is de sigarettenautomaat die er vroeger stond, verdwenen. ,,Het hele plein hier verkoopt alleen nog Camel'', zegt een ober in Hofman, doelend op de cafés aan het Janskerkhof. ,,Met uitzondering van Filemon.''

Bovengenoemde cafés willen niet zeggen wat ze in ruil voor de exclusieve verkoop van `hun' merk van de sigarettenindustrie krijgen. Een ondernemer in Rotterdam, die anoniem wil blijven, wél. ,,Tien duizend euro per jaar'', zegt hij. Die krijgt hij van sigarettenmerk Davidoff voor exclusieve verkoop van het merk. ,,Er kwamen ook nog andere merken langs'', zegt hij. Ook híj heeft nu geen sigarettenautomaat meer. ,,Davidoff kwam de automaat gratis weghalen'', zegt de ondernemer. Hij wil anoniem blijven om de ,,zeer goede relatie met Davidoff niet te schaden''.

Ook de secundaire voorwaarden van het Davidoff contract waren gunstig. De ondernemer krijgt extra geld voor het drukken van folders, voor de website van het restaurant. Hij hoeft de naam Davidoff daar niet eens te noemen. ,,Ik kan met het geld van Davidoff leuke dingen doen die nooit eerder konden.''

Davidoff levert de restauranthouder zelfs gratis sigaretten voor eigen gebruik, zoveel hij wil. ,,Hoeveel ik ook rook, zowel zakelijk als privé. Ook voor al het personeel in mijn zaak, zolang als ze hier werken.'' Hij deelt ze ook uit aan klanten in zijn zaak. ,,Ik kan tegen een klant zeggen: `probeer Davidoff eens'. Dat mag Davidoff zélf niet, vanwege de strenge tabakswet.''

De exclusieve verkoop van sigarettenmerken in horecagelegenheden, is een voorbeeld van een trend sinds de tabakswet in juli 2002 verscherpt werd. Deze wet bepaalt dat sigarettenfabrikanten niet meer mogen adverteren in de `open media'. Dus: niet meer op tv, niet meer in de bladen, niet meer in abri`s. ,,Een foto van een pakje Camel in uw krant kan al verkeerd worden uitgelegd'', zegt Mark Arnauts van fabrikant JT International, die onder meer Camel maakt.

Uitzondering is gemaakt voor het adverteren bij race evenementen in Zandvoort en Assen, en in tabaksbladen en tabaksspeciaalzaken. Maar ja, dat laatste, dat willen álle fabrikanten. ,,Daár nog opvallen, valt dus niet mee'', zegt Coert van Hasselt van British American Tobacco die onder andere Peter Stuyvesant verkoopt. ,,Dat wordt friemelen op een postzegel.''

Daar komt de sinds 1 januari van dit jaar door de overheid verplichte rookvrije werkplek nog bij – in cafés mag nog wel gerookt worden. Mensen gaan minder roken. De inkomsten in de sigarettensector lopen terug, zo bleek deze week. Tabaksfabrikanten verwachten dit jaar een `historische' daling van de verkoop met 10 tot 25 procent, zo berichtte deze krant deze week. ,,Fabrikanten zoeken naar manieren van promotie die nog wél geoorloofd zijn'', zegt Arnauts van JT International.

Maar, mógen die dan ook? Ja hoor, zegt sigarettenfabrikant Philip Morris, van Marlboro en Chesterfield. ,,Glazen boxen op de bar zijn geen reclame. Het is distribútie'', zegt Jules Wilhelmus van Philip Morris. ,,De box is bedoeld om er sigaretten uit te verkopen.'' ,,Zolang je er niet bij zet `hallo koop mij' mag ik mijn product zichtbaar maken voor verkoop'', zegt Mark Arnauts van JT International. ,,Er staat nergens dat ik het product niet exclusief mag verkopen in de horeca'', zegt Coert van Hasselt van BAT.

De Voedsel en Warenautoriteit (VWA) die voor het Ministerie van Volksgezondheid de Tabakswet handhaaft, ,,denkt daar anders over'', zegt een woordvoerder. De VWA weet van alle voorbeelden dat ze voorkomen in de horeca. Als controleurs dit tegenkomen, wordt er opgetreden, zegt de VWA. Het café krijgt eerst een waarschuwing, en daarna een boete.

Horecagelegenheden zijn namelijk reguliere verkooppunten van tabak. En die mogen alleen een `reguliere presentatie' van de sigaretten laten zien. Dus: ,,door middel van het tonen daarvan in een gesloten verpakking tegen een neutrale achtergrond en de normale prijsaanduiding in tabaksverkooppunten''. ,,Rare, stuntachtige uitstalmethoden'' worden niet toegestaan, oordeelde de toenmalige minister van VWS, Bomhoff.

Automaten die louter gevuld zijn met Camels mogen dus niet, oordeelt de VWA. ,,Conform de definitie van de tabakswet is dat reclame'', zegt een woordvoerder van de VWA. Ook de exclusieve afspraken met de horeca mogen niet. ,,Ook dat is géen reguliere presentatie van het product en dus niet toegestaan.'' Het weggeven van sigaretten ook niet, met wat voor doel dan ook, zegt de VWA. ,,Wanneer een ondernemer een pakje of zelfs maar een sigaret weggeeft, is dat een overtreden van artikel 5 lid 4.''

De sigarettenfabrikanten reageren allemaal ,,zeer verrast'' op de uitspraken van de VWA.