Zie de zee en haar borsten

Past fotografie bij J.J. Slauerhoff? Iedereen die geboeid is geraakt door het rusteloze leven van Slauerhoff en zijn desondanks consistente oeuvre zal zich erover verbazen hoeveel foto's uit dat leven bewaard zijn gebleven. Foto's van havenplaatsen, van schepen en kunstschatten en vooral veel portretten: van hemzelf, van zijn geliefde Darja Collins en van vrouwen in verre steden.

In het boek Slauerhoff in zelfbeelden beschrijft Etto Krijger aan de hand van Slauerhoffs journaals diens gedichten en zijn fascinatie voor de fotografie. Het materiaal ontleent hij aan het archief van K. Lekkerkerker, tekstbezorger en eerste biograaf van Slauerhoff. Krijger heeft documenten mogen bestuderen die derden niet eerder onder ogen kregen.

Hij komt tot interessante ontdekkingen. Zo blijkt het beroemde portret van Slauerhoff in zijn scheepshut een zelfportret te zijn; Slauerhoff draagt een smetteloos witte uniformjas, achter hem staat een reeks Franse literatuur. Zijn rechterhand verraadt de essentie: hij drukt ermee op de knop van een zelfontspanner. Uit Slauerhoff in zelfbeelden komt Slauerhoff naar voren als iemand die vroeg de noodzaak van een fotoarchief inzag. Niet alleen maakte hij zelf foto's van plaatsen die hij in zijn werk beschreef, ook kocht hij foto's. Slauerhoff was een dichter die zich uitvoerig documenteerde. Aan portretten van zichzelf stelde hij hoge eisen. Hij wilde er nonchalant en natuurlijk op staan, wat echter vaak leidt tot geforceerde mimiek.

Etto Krijger heeft alle reizen geboekstaafd die Slauerhoff maakte, zodat tal van zijn gedichten gedateerd kunnen worden. Eilanden, havenplaatsen en kusten die onderdak krijgen in zijn gedichten, behoren voor ons als lezers tot een dichterlijke realiteit. Leg je bijvoorbeeld een foto naast een gedicht, dan blijkt hoe nauwgezet Slauerhoff om zich heen kijkt. Zijn poëzie krijgt daardoor een natuurgetrouwe betekenis. Beeld en taal vullen elkaar aan. Slauerhoffs romantiek is geworteld in realisme. Dat is een nieuwe ervaring voor de lezer.

Op een foto heeft Slauerhoff de zee afgebeeld als een bijna abstract geheel, golvend, eeuwig, oneindig – juist zoals de zee is. Helaas staat er niet bij vermeld waar en wanneer de foto is genomen. Aan de lange, vloeiende lijnen is te zien dat de sluiterijd lang is geweest. De golven zijn van zilver. De horizon vervloeit met het grijs van de hemel. De zee is olieachtig stil, een weidse verlokkende verte. Deze foto toont in één essentieel beeld de complete Slauerhoff en kan gezien worden als een bron van inspiratie voor zijn poëzie, zoals in het gedicht `De zee': `Zij heeft geen andre vormen/ Dan de borsten van haar golven.' Deze laatste vergelijking getuigt toch weer van grote dichterlijke vrijheid, foto of geen foto.

Etto Krijger: Slauerhoff in zelfbeelden. Atlas, 191 blz. €24,50