Prima hoor, dat gezin!

Dat alle gelukkige gezinnen op elkaar lijken is voor kunstenaars en journalisten doorgaans een aansporing om juist de (ieder op hun eigen wijze) óngelukkige gezinnen op te zoeken. Zo niet voor fotografe Anneke Hilhorst in haar fotoboek Nesten. Het leven van jonge gezinnen in beeld. Zij heeft zich juist laten leiden door haar nieuwsgierigheid naar `normale gezinnen', ver weg van de `moeilijke gevallen' die je doorgaans in de media aantreft, aldus schrijfster Judith Koelemeijer in haar inleiding. Hilhorst bracht steeds 24 uur bij een gezin door, op zoek naar in Koelemeijers woorden `de warmte, de intimiteit en geborgenheid, de onvoorwaardelijke overgave zoals die alleen tussen ouder en kind kan bestaan'

Het resultaat is een zwart-witfotoboek in een stijl waarin verslaglegging belangrijker lijkt dan vormgeving: de nachtelijke borstvoeding en het verschonen van de luiers, het jongetje dat in een rubberboot wil slapen en heel veel ontbijttafels. Logischerwijs werkt dat vertederend: slapende en spelende kinderen, of broertjes en zusjes die met elkaar in de weer zijn. Zoals het jongetje van twaalf dat plat op het bed liggend met zijn zes weken jonge broertje speelt – of dezelfde baby op de arm van zijn net ontluikende veertienjarige zus.

Nesten vertedert dus, maar dat doen familiealbums wel vaker. Daar hoef je geen professionele fotograaf voor op pad te sturen. Soms schiet Hilhorst raak: een voedende vader die de fles zo horizontaal houdt dat er voor zijn baby niet veel uit te zuigen valt. Op een andere foto zie je een kind alleen op de grond liggen naast de voorbijstappende voet van een moeder. Maar er staan te veel gezinnetjes in het boek waarvan de vioolspelende dochters dezelfde weinig wufte haardracht hebben als hun moeder.

De braafheid op de foto's wekt de indruk een bewuste keuze te zijn, waarmee Nesten trekken krijgt van een ideologisch manifest. Hilhorsts gelukkige gezinnen lijken niet alleen de hoeksteen van de samenleving te vormen, maar ook alle ándere stenen: hier moedert het Nederland van J.P. Balkenende.

Weliswaar staan er ook een tienermoeder, een lesbisch stel en een gezin met een gehandicapt zoontje in het boek, maar ook dan blijft het normale de norm: ze zijn netjes aangepast. Dat blijkt nadrukkelijk in de korte interviews met de gefotografeerde ouders, achterin het boek. Daarin vertellen ze wat hun gedachten over opvoeding zijn, om vrijwel allemaal bij dezelfde zaken uit te komen: verantwoordelijkheid geven, soms streng zijn en soms niet, respect, eerlijkheid en andere waarden. En steeds weer het kijken naar de kinderen, het achterhalen waaróm ze doen wat ze doen. Het klinkt redelijk en verstandig, maar ook buitengewoon serieus en bijna een beetje bang – alsof de geïnterviewden bevreesd zijn af te wijken.

Dat maakt dat Nesten een soort monotonie weerspiegelt die veraf staat van de onvoorspelbaarheid die kinderen met zich meebrengen. Slechts bij vlagen toont zich een beetje speelsheid in wat de ouders over hun kinderen zeggen, zoals de opmerking van een moeder over haar dochter: `Ik zou het echt verschrikkelijk vinden als Emma straks alleen maar de vrouw van de huisarts in het dorp is.' Het is een verwijzing naar een van de óngelukkigste huwelijken uit de wereldliteratuur.

Anneke Hilhorst: Nesten. Het leven van jonge gezinnen in beeld.

Kosmos-Z&K, 120 blz. €25,–