De eerste wolkenkrabber

Het valt niet mee om met houten blokken een hoge toren te bouwen. Als je de toren echt hoog maakt, wordt hij wankel. Een blok extra of je vader die op de grond stampt en je toren stort in.

Zo ging het vroeger in het echt ook ongeveer. Een toren van 112 meter, zoals de Domtoren in Utrecht, lukte nog wel. Een beetje hoger kon ook nog, maar 200 meter was bijvoorbeeld echt een probleem. Zulke hoge torens van steen worden net als blokkentorens wankel. Bovendien moeten de muren van de superhoge stenen torens beneden zo dik en zwaar worden dat ze in de grond wegzakken, vooral in Nederland met zijn drassige boden. In Chicago werd in 1889 een heel groot bakstenen gebouw neergezet. Het heeft maar 17 verdiepingen, maar zakte in de loop van de jaren 80 centimeter in de grond. Er zijn trappetjes naar de deuren in de stoep gemaakt. Een ander probleem met heel hoge torens was dat het erg vermoeidend was om helemaal naar boven te lopen. Bij een kerktoren van 80 meter ben je al buiten adem als je boven komt.

Ook de bouwers van de eerste wolkenkrabbers kregen met deze problemen te maken. Met wolkenkrabbers worden vreemd genoeg nooit kerktorens bedoeld. Eeuwenlang krabden kerktorens de wolken maar niemand kwam op het idee om een kerktoren een wolkenkrabber te noemen. Pas toen in de 19de eeuw de eerste hoge kantoorgebouwen in Amerika werden gebouwd, werd het woord wolkenkrabber verzonnen. Nu is het rare van de eerste wolkenkrabbers in Chicago en New York dat ze de wolken helemaal niet krabben. Met een hoogte van zestig, zeventig meter zijn ze lager dan veel kerktorens. En door hun doosvorm lijken ze nog lager dan ze al zijn.

De allereerste wolkenkrabber, het Home Insurance-gebouw in Chicago uit 1885, was zelfs nóg lager. Het gebouw had maar tien etages en was niet hoger dan een meter of veertig. Niets bijzonders dus, zou je zeggen. Dat het Home Insurance gebouw toch als eerste wolkenkrabber bekend staat, komt dan ook niet doordat het zo hoog was. Nee, dit komt doordat het een stalen skelet had. Het Home-Insurance-gebouw had geen dragende muren van steen, maar was opgebouwd uit rechtopstaande stalen balken en stalen dwarsverbindingen. De vloeren van het gebouw rustten op de dwarsbalken. Hierdoor konden de buitenmuren heel dun en licht blijven. Ze hoefden niets te ondersteunen en moesten alleen de wind en kou buiten houden.

Over de eerste wolkenkrabber bestaat een mooi verhaal. De architect van het Home Insurance gebouw, William Le Baron Jenny, vertelde op feestjes altijd hoe hij op het idee van een gebouw van staal kwam. Op een dag liet zijn vrouw een heel groot en dik boek op een klein vogelkooitje van ijzer vallen, beweerde William Le Baron Jenny. Wonder boven wonder bleef de kooi helemaal heel en werd de kanariepiet die erin zat niet geplet. De ijzeren constructie van het kooitje bleek heel stevig. Zo kun je ook gebouwen maken, bedacht de architect toen.

Door het ijzeren skelet konden kantoor- en woongebouwen veel hoger worden dan de zestig meter van bakstenen gebouwen. Het probleem van het vermoeiende trappen lopen was al in 1852 opgelost. Toen maakte Elisha Graves Otis de eerste veiligheidslift, een lift die niet naar beneden valt als de trekkabel breekt.

Al in 1913 werd in New York het Woolworth-gebouw van 231 meter gebouwd. Nu staat het hoogste gebouw in Kuala Lumpur, de hoofdstad van Maleisië: 452 meter. Maar in China wordt druk gebouwd aan nóg hogere gebouwen en in India willen ze zelfs een toren van 677 meter bouwen.