`Stop dit uitzetten en richt je op de veelplegers'

Het gaat minister Verdonk niet lukken om 26.000 asielzoekers uit te zetten. Bestuurders en experts kritiseerden gisteren in de Tweede Kamer het nieuwe uitzetbeleid.

,,Er is weinig draagvlak in de samenleving om vluchtelingen die hier al jaren zijn, alsnog uit te zetten'', zegt professor Anton van Kalmthout van de faculteit rechtswetenschappen aan de Universiteit van Tilburg. ,,Burgers vinden het onaanvaardbaar dat deze mensen, die vaak goed zijn ingeburgerd, terug moeten. Zeker als er kinderen zijn die het goed doen op school. De aandacht zou veel meer moeten uitgaan naar criminele illegalen en veelplegers. Deze zorgen voor de overlast in de samenleving.''

Gisteren sprak hij samen met zijn collega Groenendijk van de Katholieke Universiteit Nijmegen, vertegenwoordigers van vluchtelingenorganisaties, bestuurders van de gemeente Utrecht en andere experts met de fracties van de politiek partijen in de Tweede Kamer over het nieuwe uitzetbeleid van minister Verdonk (Vreemdelingen Zaken en Integratie). Nieuwe wijn in oude zakken, was de algemene mening. Dit uitzetbeleid verschilt, volgens hen, niet wezenlijk van dat van de voorgangers van Verdonk, die er maar mondjesmaat in slaagden vluchtelingen daadwerkelijk uit te zetten. Van Kalmthout noemde de verwachtingen van de huidige regering dat het nu wel lukt om binnen drie jaar 26.000 uitgeprocedeerde asielzoekers via vertrekcentra en vreemdelingenbewaring terug te sturen, niet realistisch.

Waarop baseert u het idee dat een belangrijk deel van de asielzoekers niet kan worden uitgezet?

,,Ik doe op dit moment onderzoek in de penitentiaire inrichtingen in Tilburg en Ter Apel naar de factoren die de terugkeer van illegale vreemdelingen bevorderen of belemmeren. Hoewel dat onderzoek nog niet is afgerond, is al wel duidelijk dat vorig jaar slechts 35 procent van de illegalen die in vreemdelingenbewaring verbleef, werd uitgezet. Zelfs na herhaalde pogingen. Enkele jaren geleden was dat nog 50 procent. De effectiviteit van zelfs het zwaarste middel, vreemdelingenbewaring, neemt af. Eenderde van de illegalen in vreemdelingenwaring heeft een asielachtergrond. Wie niet kan worden uitgezet beland uiteindelijk op straat.''

Daar maken de burgemeesters zich dus terecht zorgen over?

,,Zeker als het gaat om mensen die buiten hun schuld niet terug kunnen. Die groep is veel groter dan Verdonk beweert. Het is terecht dat de grote steden nu schriftelijke afspraken willem maken met het ministerie van Justitie over de opvang van juist deze groep.''

Kunnen al deze mensen echt niet weg of willen ze niet weg?

,,Er wordt door de minister en de Tweede Kamer te gemakkelijk gedacht dat wie terugwil aan uitreispapieren kan komen. Er zijn ambassades van landen die niet of onvoldoende meewerken. Maar ook andere factoren spelen mee. Angst van de vluchteling voor strafrechtelijke of administratieve represailles bij terugkeer in het land van herkomst. Gevoelens van schuld en schaamte, dat het niet is gelukt in het Nederland te blijven. Wrok en verzet tegen het feit dat men is gedetineerd. Het ontbreekt nu aan sociale raadslieden, maatschappelijk werkers of andere vertrouwenspersonen die gedetineerde illegalen ondersteunen en voor hen bemiddelen. Het beleid van Justitie zou zich veel meer moeten richten op de factoren die terugkeer belemmeren dan op de uitzetting zelf.''

Hoe gaan de andere Europese landen om met de problematiek van de uitgeprocedeerde asielzoekers?

,,Nederland is het strengste land binnen Europa wat betreft het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers. Spanje, Italië, Griekenland maar ook België legaliseren bij tijd en wijle grote groepen illegalen die al jaren in hun land verblijven. Nederland is zeer rechtlijnig. We maken karige pardonregelingen en schuiven de problemen zo voor ons uit. Waarom vragen we ons niet af waarom deze mensen het rotleven van de illegaliteit prefereren boven terugkeer?''

Wat adviseert u de Tweede Kamer met betrekking tot het uitzetbeleid?

,,Richt je op de illegalen – naar schatting 100.000 tot 150.000 – die zich crimineel gedragen, de veelplegers. Die veroorzaken overlast, in plaats van de uitgeprocedeerde asielfamilies. We zetten deze mensen in een cel, terwijl wij die cellen hard nodig hebben voor de `echte' criminelen.''