`In Amsterdam gaat het op straat de goede kant op'

Met het vandaag gepresenteerde veiligheidsplan wil de Amsterdamse burgemeester Cohen de aanpak van problemen intensiveren.

Een lange neger met een gitaar stapt misnoegd uit de metrohalte Waterlooplein. Drie kaartjescontroleurs hebben hem gemaand elders muziek te maken. In de ijzige kou voor het Amsterdamse stadhuis, nagenoeg onder het raam van burgemeester Job Cohen, stemt hij zijn snaren.

De straatmuzikant past niet in een van de `daderprofielen' van overlastgevers die door Cohen in het veiligheidsplan zijn onderscheiden. Hij is zo te zien geen verslaafde veelpleger, `Harde Kern'-jongere of criminele illegaal. Ook vertoont hij op het eerste gezicht niet het gedrag van een niet-verslaafde veelpleger en wijst niets erop dat dit een pleger van huiselijk geweld is.

Maar de gitarist heeft wel de pech aanwezig te zijn op een van de drie aangemerkte `hotspots' in Amsterdam waar sinds het aantreden van Cohen een verhoogde waakzaamheid geldt: de binnenstad. De andere locaties waar het stadsbestuur extra streng optreedt zijn Amsterdam-Zuidoost en het industriegebied Westpoort.

Veiligheid is een onderwerp dat burgemeester Cohen aanspreekt en waarmee hij zich wil profileren. ,,Bij de start heeft het college mij uitdrukkelijk gevraagd het integrale veiligheidsbeleid op me te nemen.'' Niet dat hij dat beleid als enige gestalte geeft, voegt hij er direct aan toe. Alle wethouders hebben een deel van de problemen onder hun hoede. Zo bemoeide ex-wethouder Rob Oudkerk (Sociale Zaken) zich met de probleemjongeren (Harde Kern gedoopt), concentreert Hannah Belliot (Zorg) zich op de groep verslaafde veelplegers, houdt de nieuwe wethouder Frits Huffnagel (Financiën) zich bezig met winkeldiefstallen, en richten de wethouders Duco Stadig (Ruimtelijke Ordening) en Mark van der Horst (Verkeer) zich op het verhogen van de veiligheid in respectievelijk woonbuurten en het openbaar vervoer.

Cohen is gematigd tevreden over de tot nu toe bereikte resultaten. Het Centraal Station is volgens hem schoner en veiliger geworden, en de aanpak van de `Harde Kern'-jongeren werpt vruchten af. ,,Dat hoor ik van stadsdeelbestuurders en op scholen'', zegt hij. De politie fouilleert regelmatig mensen op straat op het bezit van wapens. En medewerkers van het gemeentelijke vervoerbedrijf controleren de passagiers vaker.

De Amsterdamse burgemeester is optimistisch over het verloop van de strijd tegen stedelijke overlastplegers. Belangrijk element daarin, aldus Cohen, is de zogeheten ketenaanpak. Bij deze aanpak werken alle bij veiligheid betrokken instanties intensief met elkaar samen. De afgelopen tijd zijn volgens de burgemeester bij de aanpak van de harde kern probleemjongeren goede resultaten geboekt. Vroeger was het zo dat de ene instantie niet wist wat de ander deed, waardoor een jonge overlastpleger zijn contactpersonen bij jeugdreclassering, maatschappelijk werk en kinderbescherming van alles op de mouw kon spelden. Tegenwoordig beschikken alle betrokkenen over dezelfde informatie. ,,Iedereen weet nu van elkaar waar ze mee bezig zijn. De neuzen staan dezelfde kant op''.

Wie wel eens bij een overleg van verschillende zorginstanties is geweest, weet hoe de verschillende beroepsculturen kunnen botsen. Bovendien wordt het overleg bemoeilijkt doordat de betrokken partijen van nature niet graag hun informatie delen. Daarbij speelt privacybescherming een belangrijke rol. ,,Natuurlijk botsen die culturen soms'', zegt Cohen ,,maar door steeds met elkaar hierover te praten, krijg je weer een heel nieuwe cultuur.''

Het stadsbestuur van Amsterdam wil de succesvolle ketenaanpak ook gaan gebruiken voor andere probleemgroepen. Daarbij doemt wel het probleem op dat de gemeente niet altijd eigenmachtig maatregelen mag nemen. Zo is de situatie in de Bijlmer met de zwerfjunkies nijpend. Indien de ketenaanpak hier effect wil sorteren, zo meent de gemeente, moet de verslaafde veelpleger ook heroïne kunnen krijgen. Het rijk wil echter geen heroïne verstrekken. Cohen hoopt dat met de resultaten van onder meer de `harde kern'-jongeren en het nieuwe plan van aanpak het rijk wat inschikkelijker zal reageren.

Het Amsterdamse plan kraakt harde noten over de landelijke aanpak van probleemgroepen. Bijvoorbeeld als het gaat om criminele illegalen. Enigszins versluierd heet het dat politie en OM ,,de belemmeringen'' in beeld moeten brengen bij de uitvoering van ,,de vreemdelingen- en strafrechtketen''. Vrij vertaald komt het erop neer dat het nu te vaak voorkomt dat een criminele illegaal na het uitzitten van zijn straf niet meteen wordt uitgezet. ,,Dat mag je kritiek noemen'', aldus Cohen.

Bij ieder punt van het veiligheidsplan is een streefcijfer gezet: zoveel minder misdrijven, zoveel minder aangiften. Maar de Amsterdamse burgemeester weet ook dat het veiligheidsplan, hoe goed de resultaten uiteindelijk ook mogen zijn, gevoelens van veiligheid niet blijvend kan verankeren in de samenleving. ,,Eén gek met een mes die iemand op een school neersteekt, zorgt er meteen voor dat iedereen zich afvraagt of het nog wel veilig is op onze scholen.''