Herboren Blair zoekt de aanval

Lord Hutton pleit de Britse regering vrij van fouten in de affaire-Kelly. Maar in kritische reacties over Huttons rapport valt herhaaldelijk het woord `witwassen'.

Het zou niet raar zijn geweest als geheelonthouder Alastair Campbell gisteren de champagne had laten knallen. Het rapport van Lord Hutton pleit premier Blairs voormalige spin doctor volkomen vrij van de beschuldiging door de BBC dat hij de dreiging van Iraakse massavernietigingswapens (mvw's) had `opgesekst', onder meer door in een dossier van september 2002 de valse bewering op te nemen dat Saddam binnen 45 minuten chemische wapens kon inzetten.

Tot dinsdag heeft Campbell in de rats gezeten over `Hutton'. Een week geleden leek de premier zijn politieke leven niet zeker. Geoff Hoon, minister van Defensie, was al afgeschreven, de inlichtingendiensten zouden hard op de vingers worden getikt over hun beschadigde onafhankelijkheid. Maar Huttons oordeel over hun optreden rond de dood van David Kelly, de wapenexpert in overheidsdienst die de vermeende bron van het BBC-bericht was, kon voor de politieke hoofdrolspelers bijna niet gunstiger zijn.

Kort samengevat: Blair speelde geen dubieuze rol bij het openbaar maken van Kelly's naam. Campbell en de diensten hadden gewoon hun werk gedaan. En Hoon had Kelly beter kunnen helpen, maar de geleerde was wel een moeilijk mens geweest. Hutton had ernstige kritiek, maar die gold de BBC, die de rel was begonnen met valse beschuldigingen. De politieke nachtmerrie die zich aftekende, veranderde zo bij toverslag in een kolossale overwinning. Die geeft Blair nu de kans voor een nieuwe poging om het gesleten vertrouwen van kiezers en partijgenoten te herstellen in de aanloop naar de verkiezingen van 2005. Al is zijn status als binnenlands hervormer er – door de net-niet-nederlaag over de collegegelden op dinsdagavond – niet sterker op geworden.

De Tony Blair die gisteren in het Lagerhuis in de aanval ging, leek herboren. Zijn blazoen was gezuiverd, zei hij. Zijn tegenstanders – de oppositie, de BBC, de Labour-critici – moeten hun beschuldigingen ,,compleet, openlijk en ondubbelzinnig'' intrekken. Want dat hij het land zou hebben misleid door de bewijzen over mvw's te vervalsen, was de ,,echte leugen'' gebleken. Michael Howard, de nieuwe Tory-leider, die had ingezet op Blairs leugenachtigheid, moest incasseren dat hij politiek had gefaald, ook al nam hij gisteren na `Hutton' niets terug.

De kranten die Blair in hun kritiek het afgelopen jaar niet hebben gespaard, reageerden met voorspelbaar ongeloof op Huttons eenzijdig-gunstige oordeel. `Witwas?' vraagt The Independent vandaag met een vrijwel witte voorpagina. ,,Het rapport is belachelijk naïef over de gladdere aspecten van moderne politiek'', zei Quentin Letts van de rechtse Daily Mail. Hutton ,,is ál te genereus geweest voor de regeringsmachine en sommige individuen daarbinnen'', zei Michael White van de linksere Guardian, die ook het woord `witwassen' prominent op de voorpagina zet. Hutton had wel ,,iets meer kunnen zeggen over de koortsachtige pogingen om Kelly's naam openbaar te maken'', zei Kamal Ahmed van The Observer.

Blair kreeg verschillende keren van Hutton het voordeel van de twijfel. Blair en Co lijken geluk te hebben gehad dat Hutton een aantal controversiële onderwerpen heeft gemeden.

Hutton sprak zich niet uit over de ogenschijnlijke tegenstrijdigheid tussen Blairs verklaring – aan boord van een vliegtuig na Kelly's dood – dat hij ,,absoluut geen toestemming [had] gegeven'' diens naam naar buiten te brengen, en zijn verklaringen tijdens de hoorzittingen, dat hij tóch vergaderingen had voorgezeten waar besloten werd om een persbericht te verspreiden dat zou leiden tot Kelly's identificatie door de pers.

Hutton liet zich niet uit over Campbells dagboeknotities dat hij en Hoon niets liever wilden dan de naam van Kelly naar buiten brengen ,,to fuck Gilligan''.

Ook zei hij niets over hoe Campbell in de dossiertekst over Saddams eventuele gebruik van mvw's `kan mogelijk bereid zijn' veranderde in `zal gebruiken'.

Cynische kranten en burgers hadden zich beter op hun gemak gevoeld met de voorspelde gelijkmatiger toebedeling van schuld. Het `vonnis' is echter niet onderhandelbaar. Dat weerhield de BBC er niet van eveneens te zeggen dat Hutton te eenzijdig is. Gavyn Davies trad gisteren af als voorzitter, maar vroeg zich daarbij af of Huttons conclusies wel in overstemming zijn ,,met de balans van het bewijsmateriaal'' tijdens de hoorzittingen. Had Hutton zich bij zijn veroordeling van Gilligan wel voldoende gerealiseerd dat Kelly zich tegenover een andere BBC-journalist, Susan Watts, ook had uitgelaten over de `45 minutenclaim' en Campbell, een gesprek dat op band is opgenomen?

Anderen probeerden met close reading op `Hutton' af te dingen. Was diens opmerking dat spionnenchef John Scarlett er zich ,,onbewust'' toe had laten verleiden een stelliger tekst in het wapendossier op te nemen dan gebruikelijk niet tóch een veroordeling, vroeg een reeks politici zich gisteren in het Lagerhuis af. Net als Huttons omzichtige weging van het woord `opseksen' dat volgens hem wel van toepassing kon zijn op Campbells `harder' maken van het dossier, maar niet als ermee werd bedoeld dat er valse informatie werd toegevoegd.

Campbell, op wiens vermagerde gezicht de weken van spanning nog goed waren te zien, veegde zulke bezwaren gisteren van tafel. ,,De BBC klampt zich vast aan strohalmen'', beet hij Newsnight-presentator Jeremy Paxman toe. ,,De BBC moet gewoon de feiten onder ogen zien dat ze het helemaal fout had.''

Maar veel gewone Britten blijven twijfelen. ,,Ik zie dat the Beeb [de BBC] een paar journalistieke vergissingen heeft gemaakt, maar het verhaal blijft in essentie waar'', schrijft Tom Dewey uit Surrey in een online-forum van de BBC. ,,Het dossier werd samengesteld om een misleidend ernstige analyse te geven van het Iraakse gevaar. Iedereen met een beetje verstand kan zien dat [het Hutton-rapport] politiek net zo opportuun is als het Irak-dossier en dat het geen relatie heeft met de waarheid.''

Dewey's mening raakt aan de grote vragen die Hutton nóch Blair hebben opgelost. Was het rechtmatig om de oorlog tegen Irak te beginnen aan de zijde van George W. Bush? Waarom zijn de mvw's die de casus belli vormden onvindbaar? Waarom waren de inlichtingen achteraf ondeugdelijk? Volgens Hutton vielen die vragen buiten zijn opdracht. Volgens Blair moeten de Britten geduld hebben voor het antwoord.

Zijn verdedigingslijn is sinds kort de erkenning dat het debat over de open vragen ,,legitiem'' is en dat hij degenen die de oorlog afwijzen ,,respecteert'', maar ook dat die vragen van ,,een totaal andere orde'' zijn dan de beschuldigingen aan zijn adres over misleiding. Zo poogt hij de pijnlijke voorgeschiedenis van `Hutton' te scheiden van de voorbereiding van de oorlog. Maar in het hoofd van veel Britten vallen die twee zaken nu juist volkomen samen.

Volgens Charles Kennedy, de leider van de liberale oppositie, zijn we nu terug op het moment voordat de rel tussen de BBC en Downing Street het debat over de oorlog overschreeuwde. Kennedy en andere politici onder wie de afgetreden maar invloedrijke Robin Cook eisen een openbaar onderzoek naar de oorlog, zoals ook na de Falklands-oorlog van 1982 is gehouden.

Of dat er komt is de vraag. Door Kelly's dood is nu al duidelijk geworden wat de risico's zijn van de informele bestuurscultuur die Blair omgeeft.

Daarover heeft Hutton veel duidelijk gemaakt, mogelijk met een preventief effect. Maar in de ogen van veel Britten blijft er voorlopig, ondanks `Hutton', voor Blair nog ruimte tussen gelijk krijgen en gelijk hebben.