`Dit is een slechte dag voor het nieuws'

De BBC ligt door het rapport van Lord Hutton zwaar onder vuur. Kan de geschonden geloofwaardigheid worden hersteld zonder dat de omroep aan banden wordt gelegd?

Britse burgers die overdag wilden bijblijven over de publicatie van het Hutton-rapport en de reacties daarop, konden eigenlijk maar op één plek terecht voor een compleet en genuanceerd overzicht van de relevante feiten, analyses en meningen in beeld, geluid en tekst. Dat was bij dezelfde BBC waarop Hutton gisteren zijn scherpste kritiek richtte.

Het rapport heeft de omroep in de diepste crisis van zijn bestaan gestort – een verslaggever sprak van shell shock – omdat ze volgens Hutton op alle niveaus heeft gefaald. Eerst door het uitzenden van een radioverslag (op 29 mei vorig jaar) waarin de integriteit van de regering met valse beschuldigingen werd aangetast. En daarna toen de directe chefs en het bestuur de betrokken verslaggever, Andrew Gilligan, bleven steunen zonder voldoende te hebben gecontroleerd of hij zijn beschuldigingen kon waarmaken.

Gavyn Davies heeft zijn verantwoordelijkheid genomen en trad gisteren af als voorzitter. Directeur Greg Dyke heeft opnieuw excuus gemaakt voor de fouten. Zijn baan en die van anderen – bestuursleden, managers en journalisten – staan ook op het spel.

Vandaag komt het bestuur bijeen om zich te beraden over hun antwoord op Hutton. Over de vraag hoe de geschonden geloofwaardigheid van de omroep gerepareerd kan worden. En over de vraag hoe de BBC kan voorkomen dat de regering de huidige crisis gebruikt om het duurste bezit van de omroep – een wereldwijd imago van onafhankelijkheid – aan banden te leggen wanneer het handvest wordt hernieuwd.

Bij de aanstaande onderhandelingen – over de begroting van vier miljard pond, afkomstig uit het kijkgeld, over de commerciële activiteiten en vooral over de bestuurlijke vorm, waarbij de governors de rol van bestuurder en toezichthouder combineren – wordt `Hutton' zeker ,,meegewogen'', dreigde de verantwoordelijke minister, Patricia Hewitt (Media) gisteren. Andere politici uit het hele spectrum geloven ook dat dit een uitgelezen ogenblik is om het de facto zelfbestuur van de omroep radicaal op de schop te nemen. Eén Labour-MP, mediaspecialist Gerald Kaufman noemde gisteren zelfs een reeks BBC'ers bij naam, die ,,eerst moeten worden weggeruimd'', voor de omroep weer normaal kan functioneren.

Ruzie tussen de BBC en de politiek is niets nieuws. Met name tijdens oorlogen waarin Britten zijn betrokken botsen de belangen van de staat gemakkelijk met de onafhankelijke verslaggeving. Maar de grens tussen objectief verslaan en opinie is de laatste tijd verschoven. ,,De BBC zit in een paradox gevangen'', schrijft John Lloyd in het jongste nummer van Prospect. ,,De omroep wordt door de staat gefinancierd, maar moet onafhankelijk van de staat functioneren om die staatsprivileges te verdienen. [De BBC] moet een vorm van onafhankelijkheid zien te vinden die niet het idee van de [Britse] kranten deelt dat politici inherent verdacht zijn, maar daar is ze de laatste jaren kennelijk niet in geslaagd.''

Dat idee wordt breed gedeeld binnen de omroep. Concurrentie van de commerciële zenders en de primeurs van de kranten, hebben de `politisering' aangejaagd. Gilligan (36) werd aangetrokken met de uitdrukkelijke opdracht om primeurs te jagen voor het invloedrijke actualiteitenprogramma Today, dat al langer op voet van oorlog leefde met Downing Street over de kritische en partijdige Irak-lijn die de `Bagdad Broadcasting Corporation' zou volgen.

Maar Gilligans slordigheid met bronnen en zijn moeilijke karakter lagen intern ook al langer slecht. Sinds de dood van Kelly wordt hem aangewreven dat hij de reputatie van de omroep onherstelbaar heeft beschadigd.

Dat hij kan aanblijven is, voorzichtig gezegd, niet waarschijnlijk. Maar de BBC is groter dan Gilligan. ,,Eén rammelend verhaal kostte de BBC-voorzitter gisteren zijn kop'', probeerde Jeremy Paxman (Newsnight) gisteren de affaire in perspectief te zetten. In hoeverre het publiek vertrouwen écht is geschonden, moet blijken. Een online-forum met reacties op Hutton geeft veel Precies!- en Net goed!-reacties te zien. Maar anderen roepen de BBC online op om ,,uit de hoek te komen en terug te vechten''. De BBC-verslaggeving over Hutton en diens kritiek op de BBC, potentieel een bron van controverse wegens belangenverstrengeling, verliep gisteren in elk geval probleemloos.

Toch kan de BBC de harde vragen niet ontlopen. De grote verliezer van het Hutton-rapport heeft ondermaatse journalistiek doorgelaten en met valse beschuldigingen de publieke taak geschonden. Om een kans te maken als semi-zelfstandige media-organisatie te overleven, moet de BBC nieuwe richtlijnen, procedures en parktijken invoeren. Voor een deel is dat al gebeurd, zoals het verbod om nog langer controversiële items uit te zenden zonder script, zoals bij Gilligan gebeurde. Daardoor begreep zijn eindredactie pas echt wat hij had gezegd, toen het al te laat was. Die hervormingen zullen bij een programma als Today – een 'cultureel eiland' binnen de BBC – vermoedelijk meer pijn dan bij de gestroomlijnde (en minder controversiële) nieuws- achtergrondprogramma's van de tv. De BBC-governors willen vermoedelijk voorkomen dat ze hun rol als toezichthouder moeten opgeven. Binnen de regering (en bij de Tories) zijn na 'Hutton' de argumenten sterker geworden om de BBC – net als de andere andere audiovisuele media – onder te brengen bij de officiële waakhond Ofcom. Nu al zeggen BBC-journalisten bang te zijn voor een cultuurverandering door zelfcensuur en te huiverige bestuurders. ,,Dit is een slechte dag voor nieuws'', zei een prominente BBC'er gisteren.