De houdgreep van het Najaarsakkoord

Het Najaarsakkoord houdt werkgevers, vakbonden en kabinet in zijn greep. Waarom zouden werknemers van goed draaiende bedrijven geen loonsverhoging mogen eisen?

Loonbevriezing kan handig zijn voor bedrijven die het nodig hebben, vindt Henk van Hemmen. Van Hemmen is directeur van AAG uit 's Hertogenbosch, een adviesgroep voor de zorgsector. Hij kent het Najaarsakkoord en het streven naar de nullijn voor dit en volgend jaar. Begin dit jaar kregen de 100 AAG-werknemers niettemin een structurele loonsverhoging van 1,25 procent voor 2004. Ook werd een resultaatafhankelijke bonus afgesproken. De werknemers van AAG zijn via certificaten mede-eigenaar van het bedrijf.

,,Wij hebben de afgelopen tijd bezuinigd, er zijn investeringen gedaan. We hebben het druk. Een loonstijging van 1,25 procent was mogelijk, waarom zou je het dan niet doen.'' AAG houdt zich onder meer bezig met salaris- en financiële administratie voor zorginstellingen, geeft advies over strategie en huisvesting. ,,Het klinkt misschien gek in deze tijden, maar het is ook niet makkelijk voor ons om geschikt personeel te vinden. De loonstijging van 1,25 procent geldt overigens ook gewoon voor de directie.''

Gesprekspartner van Van Hemmen aan de onderhandelingstafel was vakbond De Unie. Het was ook De Unie die deze week, tot ongenoegen van de CNV en FNV, liet weten een structurele loonsverhoging te eisen van 1,5 procent bij Corus in Nederland (10.000 werknemers). De Unie is aangesloten bij vakcentrale MHP (175.000 leden). Toen in oktober kabinet, vakbonden en werkgevers hun handtekening zetten onder het Najaarsakkoord, was de MHP ook van de partij. De Unie als grootste bond (100.000 leden) van de MHP was echter tegen het centraal akkoord.

,,Bij Corus is er helemaal geen reden om op de nullijn te gaan zitten. Voor dit jaar wordt er een winst verwacht van rond de 300 miljoen euro'', zegt Alex van der Molen, onderhandelaar van De Unie bij Corus. ,,Werknemers hebben weinig aan afspraken die gemaakt zijn in Den Haag, waar je in IJmuiden (vestigingsplaats Corus, het voormalige Hoogovens, red.) niets mee kan. Laat de FNV maar zijn leden uitleggen waarom die 1,5 procent niet kan. Dat wordt lastig voor ze. Wij zijn tweede partij bij Corus, en onze leden hebben groen licht gegeven voor deze inzet.''

De MHP heeft inmiddels De Unie om uitleg gevraagd over zijn Corus-beleid. Het antwoord van Jacques Teuwen, voorzitter van de Unie, is helder. Hij noemt het Najaarsakkoord een ,,feel good-afspraak, die het doel ver voorbijschiet. Het is een gevaarlijke simplificatie van de harde economische werkelijkheid, zo leert ook de praktijk bij Corus.''

Het centrale akkoord houdt betrokken partijen in een krampachtige houdgreep. Het kabinet heeft toegezegd voorgenomen ingrepen in de sociale zekerheid te willen verzachten als compensatie voor de loonbevriezing, maar de vakbeweging twijfelt of minister De Geus van Sociale Zaken woord zal houden. Ook tussen de bonden en hun vakcentrales neemt de spanning toe.

Eddy Stam, FNV-bestuurder voor de schoonmaak-CAO, vindt het Najaarsakkoord ,,een lastig verhaal''. ,,Het laat moeilijk zien waar de winst zit voor de werknemers. Het kabinet morrelt aan de sociale zekerheid, aan het prepensioen, de VUT-regeling. Mijn leden zien alles duurder worden en zeggen: geen prijsstop, geen loonstop.''

Voor de schoonmaakbranche is er dit jaar geen loonsverhoging afgesproken. Stam: ,,Maar ja, als je dan ziet dat het hoger personeel, dat niet onder de CAO valt, bij bedrijven als GOM en Hago, wel structurele loonsverhogingen van 2 tot 3 procent krijgt, dan is dat wel zuur''. De afspraken over de arbeidsvoorwaarden voor het hoger personeel maken de werkgevers met de OR.

De komende maanden zal blijken hoe bereidwillig en gehoorzaam de achterban van de verschillende vakbonden zal blijven. Voor bijvoorbeeld winstgevende bedrijven als ING, ABN Amro en Fortis Bank moeten er voor mei en juli nieuwe CAO's worden afgesproken. KPN kwam eerder al een structurele loonsverhoging overeen van 1 procent in 2005 met de vakbonden en de nullijn voor dit jaar; een afspraak die volgens De Geus op ,,gespannen voet stond'' met het akkoord.

Veel zal straks afhangen van de toegeeflijkheid van het kabinet. Werkgevers en vakbonden zijn het inmiddels binnen de Sociaal Economische Raad eens over de WAO. Zij verwachten dat de regering hun advies overneemt. Volgende maand zal blijken wat De Geus gaat doen. Daarna moeten de sociale partners het ook nog eens worden met het kabinet over het prepensioen en de VUT-regeling. Ton Heerts, bestuurder van de FNV, waarschuwde niet voor niets deze week dat het Najaarsakkoord in gevaar kan komen als de regering haar voorgenomen ingrepen niet afzwakt.