Zo goed als afgeschreven, maar helemaal terug

De Democratische presidentskandidaat John Kerry is twee verkiezingsoverwinningen verder. Maar de strijd om de nominatie is nog lang niet beslist. Eerst moet het Amerikaanse zuiden nog gewonnen worden.

John Kerry is gisteren in New Hampshire een stap dichterbij de Democratische presidentskandidatuur gekomen na zijn tweede klinkende overwinning in een voorverkiezing. Alleen hij zelf lijkt de gunst van de anti-Bush kiezers nog te kunnen verspelen. Dat is hem al een keer eerder gelukt dit seizoen.

Howard Dean, de outsider uit Vermont, wist vorig najaar het beste de opkomende weerstand van veel Democraten tegen George W. Bush gestalte te geven. Maar net als de kiezers van Iowa hebben ook de Democraten in New Hampshire (plus de onafhankelijken, die hier met hen mochten meestemmen) hun stem liever gegeven aan de man die zij het best geschikt achten om Bush te verslaan in november. Dat was de 60-jarige senator uit Massachusetts John Kerry.

De oorlog tegen Irak bleek, gelukkig voor Kerry, niet meer het sleutelthema te zijn. Dean was daar van het begin tegen, terwijl Kerry er voor stemde, maar de uitvoering zo slecht vond dat hij tegen de wet stemde die 87 miljard dollar voor het natraject uittrok. Bij de uitgang van de stemlokalen in New Hampshire vertelden de kiezers dat zij zich meer hadden laten leiden door de economie, (het gebrek aan nieuwe) banen en gezondheidszorg.

Het fascinerende van Kerry's tweede primary-overwinning is dat hij ruim een maand geleden nog zo goed als afgeschreven was. Dean lag meer dan 20 procent op hem voor in opiniepeilingen. Terwijl Kerry vorig jaar als sterke kandidaat in de race stapte, als senator sinds 1985, Vietnam-veteraan, met een naam in buitenlands beleid én met binnenlandse thema's zoals milieu en burgerrechten. Kerry is niet alleen terug, hij won gisteren ook van Dean bij alle leeftijds-, inkomens- en opleidingsgroepen.

Nu hij ook kiezers in het conservatievere zuiden moet zien te winnen, onderstreept Kerry zijn ervaring als keiharde openbare aanklager in Massachusetts en zijn steun aan president Clintons nauwelijks linkse hervorming van de verzorgingsstaat. Een andere standaard-paragraaf voor de niet-progressieve markt is dat hij jager is en een vuurwapen bezit. ,,Maar dat is geen AK-47. We moeten redelijke maatregelen nemen om vuurwapens uit gevaarlijke handen te houden''.

Senator Joe Lieberman, de running mate van presidentskandidaat Al Gore in 2000, fungeert als rechter vleugelspeler in het huidige Democratische veld. Zijn pro-Israël en pro-oorlog tegen Irak standpunt maken dat hij geen kans maakt bij het huidige boze Democratische kiezerspubliek. Maar, zei hij ook gisteravond: ,,Ik ben degeen waar de Republikeinse strategen het minst graag tegen over komen te staan in november''.

John Kerry daarentegen kan makkelijker worden afgeschilderd als linkse ondergeschikte van de toch al links gevonden collega-senator uit Massachusetts, Edward Kennedy. Kerry trekt zich er niets van aan en heeft met succes een Deaniaans klinkende campagne tegen de voorrechten van de rijksten en de best ingevoerde gelanceerd. In New Hampshire slaagde hij er in ook jongeren en laag betaalden te overtuigen.

In theorie kan Kerry in het zuiden nog worden ontregeld door de twee zuidelijke Democraten, John Edwards en Wesley Clark. Geen Democraat die níet uit het zuiden kwam heeft sinds 1960 het Witte Huis gewonnen. Edwards deed het in New Hampshire minder goed dan in Iowa, waar hij een sterke tweede werd. Als zijn positief getoonzette campagne in South Carolina niet tot winst leidt, lijkt voor hem alleen een vice-presidentskandidatuur te resteren.

Clark heeft al gezegd dat hij dat niet ambieert, maar zijn krappe derde plaats in New Hampshire, waar hij zich weken helemaal op had geconcentreerd, illustreert dat hij door de kiezers niet wordt gezien als de onmisbare stop-Dean kandidaat. Dat was altijd het belangrijkste motief voor zijn machtige donoren en van Clinton en Gore geërfde medewerkers. Alleen als Clark volgend week verrassend sterk uit de meervoudige voorverkiezingen komt, heeft zijn kandidatuur nog bestaansrecht.

Is het dan toch Howard Dean die John Kerry kan achtervolgen tot en met de Democratische conventie van eind juli? Niet waarschijnlijk, maar de felheid van zijn aanhangers, die na de krakende nederlaag in Iowa al weer 1,2 miljoen dollar hebben bijgedragen, betekent dat Dean nog wel een paar rondes kan doorgaan.

Na 3 februari volgen 7 februari (Michigan, de staat Washington) en 10 februari (Tennessee, Virginia). Als hij die overleeft en bij de voorverkiezingen die de meeste gedelegeerden naar de conventie sturen (`Super Tuesday' 2 maart, o.a. New York, Californië en Ohio) een paar keer wint, dan wordt het een loopgravenstrijd tot het eind. Anders is de kans groot dat president Bush in november John Kerry tegenover zich vindt.