Toch collectief ontslag voor burgemeesters

Minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) houdt tegen de wil van een meerderheid van de Tweede Kamer vast aan collectief ontslag voor alle benoemde burgemeesters in 2006.

Dit bleek gisteren bij het tweede en laatste debat op hoofdlijnen in de Tweede Kamer over de invoering van de direct gekozen burgemeester. Met name CDA en PvdA willen dat de direct gekozen burgemeester geleidelijk wordt ingevoerd. De benoemde burgemeesters kunnen dan hun huidige termijn eerst uitdienen. Van de huidige bijna 500 benoemde burgemeesters zijn er bijna 290 lid van CDA of PvdA. De burgemeesters verzetten zich tegen de kabinetsplannen.

De Graaf heeft echter ,,ernstige bezwaren'' tegen een overgangsregeling, vooral om dat daardoor twee verschillende ,,typen'' burgemeesters zouden komen, met verschillende bevoegdheden en legitimering. Bovendien werkt het volgens De Graaf beter om een dergelijke ingrijpende reorganisatie in één keer door te voeren. ,,Anders neemt de onzekerheid alleen toe en duurt het langer.''

In het regeerakkoord hebben CDA, VVD en D66 afgesproken deze periode de invoering van de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester wettelijk te regelen. De Graaf zegde de Kamer in december tegelijk een grondwetswijziging in gang te zetten om een einde te maken aan voorzitterschap van de burgemeester in de gemeenteraad. Een ruime meerderheid van de Kamer achtte dat nodig, De Graaf niet. Het grondwettelijk vastgelegde primaat van de gemeenteraad blijft overeind.

De PvdA en de ChristenUnie vinden dat de grondwetswijziging eerst moet doorgevoerd voordat de bevolking de burgemeester rechtstreeks kan kiezen. Kamerlid Slob (ChristenUnie) verweet De Graaf een ,,slordige omgang'' met de grondwet. De Graaf benadrukte dat de wet die het kabinet wil niet in strijd is met de grondwet. Ook is het kabinet tegen een ,,structurele oplossing buiten de wet om'', dat de burgemeester wel formeel voorzitter van de raad is, maar dat in de praktijk aan de raad overlaat. Incidenteel komt dat vaker voor sinds de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders verder van elkaar zijn komen te staan door de wet dualisering gemeentebestuur uit 2002.

De PvdA verweet De Graaf gisteren snelheid te verkiezen boven zorgvuldigheid. Kamerlid Dubbelboer noemde 2006 ,,gewoon te snel''. De PvdA is voor uitstel van de invoering van de direct gekozen burgemeester tot 2010. De PvdA is intern overigens nog in discussie over herziening van het eigen standpunt dat de burgemeester door de gemeenteraad moet worden gekozen.

VVD, D66 en LPF steunen wel de invoering ineens in 2006. De verkiezingen kunnen dan gelijktijdig worden gehouden met de komende gemeenteraadsverkiezingen. VVD en D66 hebben wel twijfels bij de suggestie van De Graaf, gisteren, om de eerste ronde van de burgemeestersverkiezingen twee weken eerder te houden dan de raadsverkiezingen. Volgens De Graaf zou een eventuele tweede ronde na de raadsverkiezingen onder meer het nadeel hebben dat de kandidaat-burgemeester dan op achterstand staat bij de formatie van het college, waarbij hem in het nieuwe systeem een sleutelrol wordt toebedeeld.

GroenLinks, ChristenUnie en SGP zijn tegen de rechtstreeks gekozen burgemeester. Het CDA heeft bij het afsluiten van het regeerakkoord om politieke redenen ingestemd met de rechtstreeks gekozen burgemeester.