Stuur lastige vmbo'ers naar internaat

Er zijn onorthodoxe maatregelen nodig in het onderwijs om te voorkomen dat meer jongeren in de marge van de samenleving belanden, stelt Zeki Arslan.

Soms worden beleidsontwikkelingen versneld door rampen. De moord op Hans van Wieren op het Terra College is zo'n ramp. Problemen van de afgelopen tien jaar worden ineens niet meer genegeerd. Het ene na het andere voorstel wordt gelanceerd om problemen in het onderwijs aan te pakken.

Hopelijk is het dit keer niet vrijblijvend. De urgentie om met onorthodoxe maatregelen te komen is hoog.

Scholen worden geconfronteerd met leerlingen die voortdurend overlast veroorzaken en binnen het onderwijs niet meer te handhaven zijn. De Tweede Kamer heeft jaren geleden hoorzittingen gehouden om na te gaan welke instrumenten ingezet moeten worden om aan schooluitval, en daarmee de problemen die deze jongeren veroorzaken en ondervinden, een eind te maken. We zijn nu zeven jaar verder en de komende jaren zullen deze jongeren alleen maar meer problemen veroorzaken voor zichzelf en voor de samenleving. Onder meer omdat beschikbare adviezen door het onderwijsveld en politici niet serieus genomen worden.

Veel van de gezinnen waarin de probleemjongeren opgroeien, zijn niet in staat om deze kinderen sociaal en emotioneel te begeleiden. Ze veroorzaken zowel binnen als buiten school veel last. Hun gedrag creëert een grote afstand tussen school en leerling. Leerkrachten hebben geen greep op hun gedrag en beschikken niet over voldoende tijd en kennis over de achtergrond om deze leerlingen te begeleiden. Verzuim, agressie en motivatieproblemen beïnvloeden hun leerprestaties.

De huidige aanpak van deze leerlingen in het onderwijs schiet tekort. Een aantal directeuren van vmbo-scholen erkent dit in deze krant van afgelopen zaterdag. Erkenning van het probleem, in plaats van ontkenning, biedt mogelijkheden om met oplossingen te komen die spoedig uitgevoerd moeten worden. De sociaal-maatschappelijke schade, en niet in de laatste plaats de emotionele druk op gezinnen en leerkrachten, dwingt ons tot een heldere koers en juiste aanpak.

De problemen van sommige leerlingen in het vmbo zijn complex. Er is vaak sprake van persoonlijke drama's, die zich buiten het gezichtsveld van de school en de media afspelen. Een uitgebalanceerde ontwikkeling in deze samenleving is voor pubers al een kunst op zich. Het is bekend dat het voor een deel van de allochtone jongeren dubbel zo zwaar is om deze ontwikkeling zonder schade te doorlopen. De sociale infrastructuur (en het netwerk) om deze kinderen te helpen, is meestal niet aanwezig of functioneert niet. En als het gezin niet meer functioneert, loopt het al snel uit de hand.

Voor de allochtone en autochtone kinderen, die in het onderwijs de boel op stelten zetten en niet kunnen terugvallen op een goede sociale infrastructuur en ondersteuning, is andere opvang en andere begeleiding onontkoombaar. Vooral in grote- en middelgrote steden moet het onderwijsveld, in het bijzonder het vmbo, zich zorgen maken. Alleen strenge regels zijn niet de oplossing, er moet immers ook een perspectief worden geboden. Het profiel van een deel van de kinderen biedt voldoende aanknopingspunten om te pleiten voor de omvorming van een aantal vmbo-scholen tot een gesloten schoolinternaat. De jongeren kunnen op deze internaten de nodige sociaal-emotionele begeleiding krijgen en een vakopleiding volgen. Dit biedt meer perspectief.

Niet langer wordt het probleem slechts verplaatst door leerlingen van onderwijs te onthouden. Want het uitblijven van duurzame opvang van deze probleemjongeren maakt hen onhanteerbaar en er ontstaat een onoverzichtelijk netwerk van hulpverleners rond deze jongeren.

De voordelen van schoolinternaten zijn dat de jongeren specifieke begeleiding krijgen, dat er structuur komt in hun leven en dat ze onderwijs volgen met perspectief. Het verblijf in de internaten kan deels gefinancierd worden door een ouderbijdrage en deels door het budget van het ministerie van Onderwijs.

De voorstellen rond internaten zijn vaak afgedaan als ouderwets en niet passend in de huidige tijdsontwikkeling. Er zullen zonder meer argumenten zijn die deze stelling ondersteunen, maar we worden ingehaald door een omvangrijke groep probleemjongeren die op geen andere wijze kunnen worden opgevangen.

Het vorige kabinet wilde niet beginnen aan schoolinternaten die door de overheid worden gesubsidieerd. Hopelijk durft dit kabinet die stap wel te zetten, want anders zullen we veel meer jongeren in de marge van de samenleving zien belanden. De rekening die we dan gepresenteerd krijgen zal hoog, pijnlijk en dramatisch zijn.

Zeki Arslan is onderwijsdeskundige bij FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling.