Hutton pleit Blair vrij in affaire-Kelly

De Britse premier Blair heeft ,,niet oneervol of clandestien'' gehandeld in de affaire rond de dood van wapenexpert David Kelly. De BBC zou ,,openbaar excuus'' moeten aanbieden voor een ,,ongefundeerde'' beschuldiging aan het adres van de regering.

Dat zijn de belangrijkste conclusies van het rapport van Lord Hutton volgens het boulevardblad The Sun, dat zegt een exemplaar van het rapport in handen gekregen te hebben van ,,iemand zonder politiek of financieel belang''. Hutton presenteert zijn rapport vanmiddag om half twee Nederlandse tijd.

De verlossende uitslag voor bijna alle politieke hoofdrolspelers van de Kelly-affaire komt bovenop de nipte overwinning van Blair in het Lagerhuis, gisteravond. De fel omstreden wet over de verhoging van het collegegeld werd met de historisch kleine marge van 316 tegen 311 stemmen aangenomen, nadat enkele van de bijna honderd Labour-rebellen hun verzet uren voor de stemming hadden opgegeven na nieuwe concessies van de regering.

Volgens The Sun, die premier Blair tijdens de oorlog in Irak en tijdens de Kelly-affaire grotendeels heeft gesteund, stelt Hutton dat Blair niets valt te verwijten bij het openbaar worden van de naam van Kelly als bron van een omstreden BBC-bericht van Andrew Gilligan. Hierin werd gesteld dat de regering een rapport over het gevaar van Iraakse massavernietigingswapens (mvw's) had laten `opseksen'. Het bericht was ,,ongefundeerd'' en had daarom niet uitgezonden mogen worden. Bovendien hield de leiding van de omroep volgens Hutton ten onrechte vol dat het bericht juist was.

Hutton heeft geen reden voor kritiek op Alastair Campbell, Blairs voormalige spin doctor, noch op de inlichtingendiensten, die niet ,,ongepast'' handelden door Campbells suggesties voor tekstwijzigingen op te nemen in het Irak-dossier. Hutton heeft wel relatief milde kritiek voor minister Hoon (Defensie), die Kelly's naam liet uitlekken, maar dat maakte geen deel uit van een ,,heimelijke strategie''.

Bovendien waren er verzachtende omstandigheden: Kelly was volgens Hutton iemand die zich notoir ,,moeilijk liet helpen of adviseren''. Hij schond bovendien de regels door zonder toestemming met Gilligan te praten.

Als The Sun Huttons conclusies juist weergeeft, heeft Blair de dubbele crisis voorlopig doorstaan die deze week een einde aan zijn premierschap had kunnen maken. Hij had eerder zijn geloofwaardigheid als premier verbonden aan beide cruciale beproevingen. Het is mogelijk dat Blairs gezag is verzwakt, onder meer omdat de late bekering van de rebellen het werk was van Gordon Brown, minister van Financiën. Brown, zo wordt aangenomen, kan Blairs verdere hervormingsplannen van de publieke sector voortaan maken en breken.

De doorslaggevende steun van minister Gordon Brown bij de stemming over collegegelden heeft zijn kansen om Blair op te volgen vóór de komende verkiezingen, verwacht in 2005, vermoedelijk vergroot.

Onduidelijk is hoe The Sun het rapport heeft gekregen. Downing Street, dat met tientallen andere betrokkenen gistermiddag onder embargo al een exemplaar van het 320 pagina's dikke Hutton-rapport kreeg, ontkent te hebben gelekt. De Conservatieve oppositie beschuldigde de regering daar toch van en eist een onderzoek.

Blair gaf in juli vorig jaar zelf opdracht tot Huttons onderzoek, uren nadat de 59-jarige Kelly, een overheidsspecialist op het gebied van biologische wapens, met een doorgesneden pols in een bos nabij zijn huis was gevonden. Hij benam zich vermoedelijk het leven, omdat hij het gevoel had dat hij ,,publiekelijk te schande was gemaakt'', mogelijk omdat hij niet de waarheid had gesproken in een parlementair onderzoek.

Overigens zetten drie artsen gisteren opnieuw vraagtekens bij het oordeel `zelfmoord', omdat de wond in zijn pols niet fataal zou zijn en hij te weinig medicijnen zou hebben ingenomen voor een dodelijke overdosis. Ze eisen een nieuw onderzoek door een gerechtelijke lijkschouwer.

Hutton reserveert volgens The Sun zijn zwaarste kritiek voor de BBC. Hij beschuldigt BBC-journalist Andrew Gilligan de facto van liegen in het radiobericht op 29 mei vorig jaar waarin hij zei – op basis van één anonieme bron, naar later bleek Kelly – dat Downing Street willens en wetens valse informatie in het dossier had laten opnemen. De bewering dat Irak binnen 45 minuten massavernietigingswapens kon inzetten was daarvan het markantste en meest omstreden voorbeeld.

Maar die beschuldiging is volgens Hutton ongefundeerd. ,,In het licht van de onzekerheid die voortkomt uit Gilligans getuigenverklaring en het bestaan van twee versies van zijn aantekeningen, is het niet mogelijk een definitieve conclusie te bereiken over wat Kelly [tegen Gilligan] zei'', citeert de krant Hutton. ,,Maar ik ben er zeker van dat Kelly niet zei dat de regering wist of vermoedde dat de `45-minutenclaim' fout was vóór die in het dossier kwam.'' Gilligans beschuldiging had geen grond en zijn luisteraars werden misleid, aldus Hutton.

Hij beschuldigt vervolgens de BBC-leiding, met name chef-nieuwsdienst Richard Sambrook, ervan te hebben nagelaten Gilligans beweringen tegen het licht te houden. ,,Ik beschouw het systeem van redactionele controle dat de BBC toestond als gebrekkig.'' Ook het BBC-bestuur maakte volgens Hutton een fout door Gilligan tegenover Downing Street te blijven verdedigen zonder diens ,,zware beschuldigingen'' diepgaand te hebben onderzocht. De BBC moet daarvoor ,,publiekelijk excuus'' maken, aldus Hutton.

Op half twee (Nederlandse tijd) presenteert Hutton zijn rapport, enkele uren later debatteert het Lagerhuis met premier Blair daarover. The Sun heeft tijdens de affaire-Kelly overigens steeds zelf kritiek gehad op de BBC, volgens sommige commentatoren omdat Sun-eigenaar Rupert Murdoch, die als hoofdaandeelhouder van het commerciële station Sky een rechtstreekse concurrent is, belang heeft bij het verzwakken van de staatsomroep.

De rel over het lek – volgens The Sun zelf `de scoop van het jaar' en een `World Exclusive' – overschaduwde sinds vanochtend de potentieel negatieve publiciteit over Blairs `Pyrrusoverwinning' over de collegegelden.