Goeroe in `t beklaagdenbankje

In New York is gisteren het proces begonnen wegens handel met voorkennis tegen de vrouw die van `de goede smaak' een imperium bouwde: Martha Stewart. `Ze logen zelfs over hun eerdere leugens.'

Het mediacircus rond het proces tegen goede-smaakmagnate Martha Stewart gaat ver. Is het echt nodig om tien televisieploegen op te stellen bij de ingang van de federale rechtbank in downtown Manhattan, waar de zaak dient, om haar elke dag in en uit te zien lopen? Zitten krantenlezers te wachten op details over Stewarts handtas, zoals het feit dat deze Hermès Birkin 12.000 dollar (9.500 euro) kostte en dat zij er zeer aan gehecht is, zozeer dat zij hem tegen het advies van haar advocaten in mee de rechtszaal inneemt? Moeten we ook nog weten dat de 74-jarige rechter, Miriam Goldman Cederbaum, wat kleding betreft niet voor Martha onderdoet, maar dat we daar weinig van zien door haar toga?

Misschien niet. Toch is de zaak juridisch interessant, en politiek en economisch van eminent belang voor het Amerikaanse openbaar ministerie, dat zich ten doel heeft gesteld om zoveel mogelijk recente fraudezaken effectief te procederen, mede in een poging het vertrouwen in de financiële markten te herstellen. Omdat de zaak `Martha' relatief simpel is, zou het OM deze vrij gemakkelijk moeten kunnen winnen. Aan de andere kant: de strafzaak tegen oud-bankier Frank Quattrone, die een paar maanden geleden speelde, zag er eveneens simpel uit, maar eindigde in een verdeelde jury.

Martha Stewart, een commercieel getalenteerde huishoud-goeroe, staat samen met haar oud-beleggingsadviseur Peter Bacanovic terecht wegens obstructie van de rechtsgang, het misleiden van justitie, en het overtreden van beurswetten in de nasleep van een aandelentransactie die verdacht veel op handel met voorkennis leek. Maar rechter Cedarbaum bepaalde vooraf dat de verdediging niet het argument mocht gebruiken dat Stewart, omdat ze niet wordt aangeklaagd wegens handel met voorkennis, dus ook onschuldig is aan alles wat daaruit voortvloeide. Ook mochten Stewarts advocaten de motieven van justitie om Stewart te berechten niet ter discussie stellen. Ze proberen dat natuurlijk toch te doen.

Omdat het de eerste keer is dat een bekende zakenvrouw strafrechtelijk wordt aangeklaagd, is de sekse van de rest van de hoofdrolspelers in dit rechtbankdrama relevant. Het kan geen toeval zijn dat zowel de rechter als de openbaar aanklager vrouw zijn, alsmede acht van de twaalf juryleden. Martha's advocatenteam, aangevoerd door Robert Movillo, bestaat weer helemaal uit mannen. Een mannelijke aanklager zou te gemakkelijk kunnen worden beticht van seksisme. En een vrouwelijke advocaat van feminisme.

Gisteren begon het proces eindelijk met de opening statements, waarbij de openbaar aanklager en de advocaten van de verdachten hun zaak aan de jury presenteren, voordat getuigen worden gehoord. Aanklager Karen Patton Seymour sprak de jury toe als een onderwijzeres haar klas. Volgens haar hadden Stewart en Bacanovic keer op keer `pure leugens' verteld tegen onderzoekers van justitie die onderzoek deden naar haar verdachte aandelentransactie in december 2001, leugens die bovendien inconsistent waren en steeds veranderden. ,,Ze logen zelfs over hun eerder vertelde leugens'', zei Seymour, omdat Martha doodsbenauwd was dat de controverse haar en haar beursgenoteerde bedrijf Martha Stewart Living Omnimedia schade zou berokkenen (wat uiteindelijk ook gebeurde). Elke dollar waarmee de koers omlaag ging, zou Stewart dertig miljoen dollar kosten, aldus Seymour.

Daarna was het de beurt aan Morvillo, een vadsige man met een licht New Yorks accent, die de jury toesprak zoals een vader zijn kinderen. Hij hield vol dat de aanklager geen enkel direct bewijs had voor zijn ,,bizarre'' beschuldigingen, en dat de bewuste aandelentransactie onderdeel uitmaakte van een misschien wat onhandige maar voor de rest volstrekt onschuldige opruiming van Stewarts beleggingsportefeuille aan het einde van het jaar, waar bovendien slechts 50.000 dollar mee gemoeid was, klein bier voor een multimiljonair. Het idee dat Martha en Bacanovic in een complot zouden zitten om te liegen noemde hij ,,onzinnig'', omdat daar simpelweg geen tijd voor was. ,,Hoe hadden ze moeten overleggen – per duivenpost?'', zei hij. Dat Stewart eruit gepikt is door de aanklager komt omdat men een vooraanstaand slachtoffer zocht in de strijd tegen corporate crime, aldus Morvillo.

Kroongetuige Douglas Faneuil, een medewerker van Bacanovic die een deal sloot met de aanklager, werd door Morvillo afgeschilderd als een onbenul, die totaal geen weet had van wat er omging tussen Stewart en Bacanovic. Volgens Seymour moet Faneuil echter Stewart en Bacanovic de genadeslag toebrengen. Stewart zal de gelegenheid naar alle waarschijnlijkheid niet aan zich voorbij laten gaan om de jury – en de rest van de wereld – van haar goede intenties te doordringen. Het geven van een mooie presentatie is haar bovendien op het lijf geschreven. Zeker nu ze, zoals The New York Post gisteren juichend meldde, voor 185 dollar naar de schoonheidsspecialist is geweest.