Variaties op een Zwitsers thema

Het Zwitsers mes bestaat al meer dan honderd jaar, en toch komen er steeds weer nieuwe varianten op de markt.

Driemaal raden: is het Zwitsers zakmes een Zwitserse uitvinding? Jazeker. Het bekende rode zakmes werd reeds in 1876 uitgevonden door de Zwitserse horlogemaker Harold Messerschmidt, die het mes uitbreidde met een kurkentrekker en een miniatuur kaasschaaf.

De doorbraak kwam echter in 1891, toen het Zwitserse leger noodrantsoenen in blik introduceerde en een nieuw geweer dat alleen met een schroevendraaier in en uit elkaar gehaald kon worden.

Het nieuwe soldatenmes had naast het lemmet een schroevendraaier voor het geweer, een blikopener voor de rantsoenen en een priem voor leren zadels en tuigen. Nog altijd behoort het tot de standaarduitrusting van Zwitserse soldaten.

Ook zonder het leger heeft het Zwitserse mes in ruim honderd jaar een grote groep gebruikers weten te vinden. Astronauten in de Space Shuttle gebruikten het mes bijvoorbeeld om kabels te strippen, stekkers vast te maken en om defecte apparatuur in het Spacelab te repareren. De Canadese arts John Ross verrichtte er amputaties mee in Oeganda en op de Mount Everest wist de Britse alpinist Joe Tasker, die bedolven lag onder een lawine, te voorkomen dat hij bewusteloos raakte, door er zijn tentwand mee open te snijden.

Nog steeds is er zoveel vraag naar de messen dat ze op grote schaal in Azië worden nagemaakt. De fabrikanten proberen dat tegen te gaan door steeds weer nieuwe modellen op de markt te brengen met nog meer mogelijkheden.

Het bedrijf Victorinox uit Schwyz (in Nederland vertegenwoordigd door Homeij) is een van de grootste producenten van Zwitserse messen. Het bedrijf maakt er jaarlijks zo'n 7 miljoen.

De eenvoudigste uitvoeringen beschikken over vier of vijf gereedschappen; duurdere uitvoeringen bieden twintig of wel meer mogelijkheden. Naast een moerendraaier worden vaak ook een nagelvijl en miniatuurschaartje toegevoegd.

Het bekendste model is zonder twijfel de Swiss Champ met ruim dertig instrumenten, uiteenlopend van een tang om vishaakjes te verwijderen tot een balpen. Het Museum of Modern Art in New York heeft dit mes dan ook in zijn designcollectie opgenomen.

Naast de Swiss Champ is er onder meer het Voyager model dat over een klok met alarm beschikt. Daarnaast is er de Cybertool met niet minder dan 41 onderdelen voor computergebruikers.

Nieuw is de StayGlow, een Zwitsers mes met minilantaarn. Dit mes vindt vooral aftrek in Japan, door de vele aardbevingen in dit land. Het licht valt daar vaak als eerste uit.

Om de Aziatische namakers van zich af te schudden kwam Victorinox nog niet zo heel lang geleden met de Swiss Card: een zeer compact etui met schaartje, balpen, naald, briefopener, meetlat, schroevendraaier en ook weer een (3 volt) minilantaarn. Ideaal voor op reis, maar niet als u gaat vliegen. Menige Swiss Card is op Schiphol al door de beveiliging in beslag genomen.