Blankers is boos middelpunt in kil familiedrama

,,Mama, ik ben bang'', fluistert actrice Angela Schijf in Glazen Speelgoed tegen haar moeder. Haar stem klinkt iel in het monumentale decor dat het appartement van de familie Wingfield in een zuidelijke Amerikaanse staat voorstelt. `Familie' is een te mooi woord. Vader Wingfield is jaren geleden verdwenen; de heerszuchtige moeder is niet het voorbeeld van gezinsharmonie. Zoon Tom droomt van een vaag dichterschap, maar werkt in een schoenenfabriek. Angela Schijf als de manke Laura heeft redenen om bang te zijn. Haar handicap maakt haar onaantrekkelijk voor jongens. Haar enige geluk vindt ze in een verzameling doorschijnende, breekbare dieren.

Met Glazen Speelgoed, dat na de première in 1945 in New York 563 keer achter elkaar werd gespeeld, verwierf Tennessee Williams wereldfaam. Hij verbindt als geen ander symboliek met kitsch en freudiaanse thematiek. Met scherpe nagels bespeelt hij het sentiment van de toeschouwers. Regisseur Mark Rietman van Glazen Speelgoed heeft het lastig gehad met de juiste toon. Is die te ernstig, dan vallen de feilen op; te makkelijk soms. Soms gaapt de kuil van mierzoete larmoyantie.

De kern is eenvoudig: Laura moet aan een man. Wanneer die daadwerkelijk verschijnt, ontpopt de moeder zich als de geraffineerde verleidster. De kus die Laura uiteindelijk van de jongeman krijgt, maakt haar intens gelukkig. Voor hem was het niet meer dan een flirt. Er schuilt iets onbehaaglijks in zowel stuk als voorstelling. Anne-Wil Blankers heeft de moeilijke taak de dragende rol van de kwade moeder toch enige warmte te geven. Het lijkt wel of Williams niet opgeeft haar scène na scène zwarter te maken. Hiermee creëert hij in het hart van Glazen Speelgoed een emotionele kilte. Laura heeft nagenoeg geen tekst, Tom is ook ondergeschikt. Blankers vormt aldoor het middelpunt, niet het stralende, maar het boze.

In theatraal opzicht is het schitterend wanneer Blankers op de avond van het jongemannenbezoek haar opwachting maakt in een zuurstokroze, veel te sletterige jurk. Blankers kan dat: superieur en tegelijk beklagenswaardig. Op dat ogenblik krimpt Angela Schijf nog verder in elkaar. Het samenspel is voorbeeldig. De acteurs reageren alert. Angela Schijf munt vooral uit in verstilde gebaren. Victor Löw als Tom heeft zowel een vertellende als een dramatische rol. Hij kan uit het spel stappen, en daarmee maakt hij zich ongrijpbaar. Aan het begin kenschetst hij Glazen Speelgoed als een herinneringsbeeld. Je zou het stuk kunnen beschouwen als ontsproten aan zijn geest.

Wanneer Laura danst met de fictieve huwelijkskandidaat (Marcel Hensema), dalen uit het plafond tientallen gloeilampen als vallende sterren omlaag. Het geluk begint te stralen. Maar voor kort. Glazen Speelgoed is voor alles een hard, onrustbarend stuk. De dreigende muziek van Paleis van Boem en het duistere decor geven er nog meer grimmigheid aan. Dit zwart gevoegd bij de zwarte thematiek maakt Glazen Speelgoed per slotsom een te zwaar familiedrama. Amanda Wingfields knalroze bruidsjurk geeft de juiste schwung. Meer van dergelijke voyante scènes hadden de voorstelling toegankelijker gemaakt, en mij dieper geraakt.

Voorstelling: Glazen Speelgoed van Tennessee Williams door Van den Ende Theaterproducties. Regie: Mark Rietman; Decor: Jan Klatter. Gezien: 24/1 Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 5/6. Inl. 0900-300500 of www.toneel.nl