Vogelgriep of vogelpest?

Influenza-experts zijn bezorgd over de vogelgriep die nu in Azië heerst. Een stam van het virus kan direct van vogel naar mens overspringen.

Vogelgriep of vogelpest, het is dezelfde ziekte. Belangrijk is dat de aandoening in verschillende vormen kan toeslaan. De variant die nu onder pluimvee in Azië huishoudt en voorzover bekend zeven mensen heeft gedood, leidt wereldwijd onder influenza-experts tot grote bezorgdheid.

Onderzoekers en waarnemers van de Wereldgezondheidsorganisatie en de Amerikaanse Centers for Disease Controle zijn aanwezig in Vietnam en Thailand, de landen die nu het zwaarst getroffen lijken. De reden voor de ongerustheid is dat een stam van het vogelgriepvirus die direct van vogels naar mensen kan overspringen nu wijdverspreid in Azië aanwezig is. De kans op een nieuwe wereldwijde griepepidemie neemt daardoor toe.

Vogelgriep of vogelpest wordt veroorzaakt door het influenza A-virus. Sommige veterinaire handboeken noemen vogelpest (fowl plague) de snel dodende, zeer besmettelijke vorm van vogelgriep (avian influenza). Maar in wezen is vogelpest de historische naam. De eerste vogelpest werd in 1878 in Italië beschreven. De oorzaak was toen niet bekend. De klassieke pest is een ziekte die door een bacterie wordt veroorzaakt. In 1955 toonden onderzoekers aan dat vogelpest een virusziekte is, veroorzaakt door influenza A. De officiële Engelse naam werd toen avian influenza, wat in het Nederlands officieel aviaire influenza werd en in de volksmond vogelgriep.

Influenza A is een virus met een zestiental verschillende stammen die influenza (griep) onder mensen, varkens en vogels kunnen veroorzaken. De stammen zijn genetisch aan hun gastheren aangepast. De virussen moeten een gastheercel kunnen binnendringen en zich daar kunnen vermenigvuldigen. Vervolgens moeten ze de cel kunnen verlaten en zich kunnen verspreiden naar nieuwe gastheren. De influenza A-stam die nu in Azië voor ongerustheid zorgt kan de mensencel wel in, maar er kennelijk nog niet goed uit. Een virus `leeft' alleen binnen een gastheercel. Daarbuiten is het niet in staat om zich voort te planten. En virussen overleven meestal ook niet lang buiten een cel.

`Traditioneel' kunnen vogelinfluenzastammen alleen via een infectie in het varken naar de mens overgaan. De genetische stap is anders te groot. De influenzastam die wel in een keer van vogel naar mens kan dook in 1997 voor het eerst in Hongkong op. Om een wereldwijde epidemie te veroorzaken mist deze variant van een H3N1-stam alleen nog het vermogen om van mens naar mens over te springen. Zodra echter iemand wordt besmet die ook besmet is met een stam van een mensen-influenza A-virus, kunnen in die patiënt mengvormen van het virus ontstaan. Als zo'n mengvorm niet door het menselijk afweersysteem wordt herkend en wél van mensen naar mens kan overspringen, dan trekt het komende jaar een vernietigende griepgolf over de wereld die miljoenen doden kan eisen. De kans daarop neemt toe nu de vogelpest zo sterk verspreid is.

,,Iedereen bereidt zich op het ergste voor,'' zei viroloog dr. Ron Fouchier van de Rotterdamse Erasmus-universiteit eind vorige week tegen een verslaggever van het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature. ,,Dit is een uitbraak van een nooit geziene omvang,'' voegde dr. Alan Hay, het hoofd van het Influenzacentrum van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in Londen toe. Een aantal laboratoria probeert al een vaccin te maken. De productie van een vaccin duurt enkele maanden. Voor het deel van de wereld waar een nieuwe wereldwijde epidemie uitbreekt, zijn de vaccinproducenten dus altijd te laat.

De WHO stuurt op het ogenblik testkits naar laboratoria over de hele wereld om de H5N1-virussen snel te kunnen diagnosticeren. In de getroffen gebieden proberen WHO-medewerkers de omvang van de uitbraak onder het pluimvee vast te stellen en zoeken naar meer zieke mensen. En naar een mogelijke overdracht van mens naar mens.

Het is de vraag of alle patiënten wel bekend zijn. De ziekte lijkt op een gewone griep die zich ernstig ontwikkelt en begint met een slap gevoel, hoofdpijn, verkoudheid en koorts. Bij ernstig zieke patiënten raken de luchtwegen zo ernstig ontstoken dat ze moet worden beademd om niet te sterven. Het is nauwelijks te verwachten dat alle getroffen mensen snel genoeg in een ziekenhuis terecht zijn gekomen. En als ze er al komen, is het de vraag of de behandelende artsen uitgebreide diagnostiek bedrijven om het veroorzakende virus te kunnen achterhalen. De praktisch werkende arts is bij een longontsteking niet zo in de ziekteverwekkers geïnteresseerd, want een ziekenhuisdokter moet toch behandelen voordat de uitslag van de tests bekend is. Anders is de patiënt al overleden als de testuitslag uit het lab komt.

Economische belangen maken Aziatische landen huiverig om de oorzaak en omvang van een pluimveeziekte openbaar te maken. Ook zijn in veel landen de veterinaire diensten achtergebleven bij de stormachtige groei die de pluimveefokkerijen hebben doorgemaakt.