Politici voor rechter om NAVO-aanval

Oud-minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen heeft vanmorgen voor de Haagse rechtbank het omstreden NAVO-bombardement op een studio van de Servische staatsomroep RTS in Belgrado van april 1999 verdedigd. De doden die daarbij vielen waren volgens hem een onbedoeld neveneffect.

De tegenwoordige fractieleider van de VVD moest voor de rechtbank verschijnen om te getuigen in verband met een schadeclaim die slachtoffers en nabestaanden van slachtoffers van de bombardementen tijdens de Kosovo-oorlog willen indienen tegen de Nederlandse staat.

Het is zeldzaam in Nederland dat politieke leiders voor de rechtbank verantwoording moeten afleggen voor hun daden en besluiten tijdens internationale crises, zoals de Kosovo-oorlog van 1999. Nederland steunde in het voorjaar van '99 de aanvallen van de NAVO op doelen in Servië en stelde daarvoor zelf ook enkele F-16 gevechtsvliegtuigen beschikbaar.

Het staat overigens nog niet vast dat het daadwerkelijk tot een civiele procedure komt. Dat hangt vooral af van de verhoren. Vanmiddag zou ook oud-premier Kok als getuige worden gehoord. Later zullen naar verwachting oud-minister De Grave (Defensie) en de voormalige voorzitter van de Tweede Kamer, Van Nieuwenhoven, worden gehoord.

Volgens Van Aartsen vormde de studio in Belgrado een legitiem doelwit omdat het bewind van de toenmalige president Milosevic de studio gebruikte voor propagandadoeleinden. De studio maakte volgens hem onderdeel uit van het ,,zenuwcentrum'' van Milosevic.

Van Aartsen ging desgevraagd ook in op het bombardement op de stad Nis op 7 mei 1999. De clusterbommen die daarbij werden afgeworpen door NAVO-vliegtuigen vielen per ongeluk niet op het vliegveld van Nis, maar op burgerdoelen in de buurt.

Van Aartsen betoogde vanmorgen in de rechtszaal dat het gebruik van clusterbommen op zichzelf niet in strijd was met het internationaal recht. Wel had Nederland de NAVO na het mislukte bombardement van Nis laten weten dat Nederlandse F-16's, die aan de bombardementen deelnamen, voortaan geen clusterbommen zouden inzetten. Clusterbommen vallen op de grond uiteen in talloze kleine bommetjes, die vaak een vernietigend effect hebben.

Rechter-commissaris P.A. Koppen en de advocaat van de nabestaanden, Mr Steijnen, ondervroegen Van Aartsen met name over de vraag hoe de lijst van doelen in NAVO-verband was opgesteld. De VVD-voorman verklaarde dat die lijst al ruim voor de eigenlijke bombardementen was overeengekomen. Binnen de NAVO hadden de lidstaten een aanpak in fasen afgesproken. Op een bijeenkomst in Brussel op 30 maart bereikten de lidstaten een akkoord om zo nodig ook electriciteitscentrales, olieopslagplaatsen en communicatiecentra aan te vallen. Tot die laatste categorie werd ook de RTS-studio in Belgrado gerekend.

Volgens Van Aartsen had de woordvoerder van de NAVO dit nadien ook enkele malen publiekelijk bekendgemaakt. Bovendien was Amnesty International er nog voor het bombardement over ingelicht, aldus Van Aartsen. Hij zei niet te weten of er andere initiatieven waren geweest om de mensen in Belgrado op dit risico te wijzen.