Globalisering vereist nieuwe leiders

De VS concentreren zich op de strijd tegen terrorisme, maar de rest van de wereld is vooral bezig met het proces van globalisering, betoogt Fareed Zakaria.

Er is iets geks gebeurd: terwijl in de media de oorlog tegen het terrorisme alle aandacht opeiste, is de machtige locomotief van de globalisering rustig doorgereden.

Davos zag er het afgelopen weekeinde, onder een dik pak sneeuw, fantastisch uit. Zelfs Dick Cheney, de gewoonlijk onverstoorbare vice-president van de Verenigde Staten, werd erdoor geraakt. Hij opende zijn speech voor het Wereld Economisch Forum met de overweging dat zo'n decor de mens ertoe brengt de dagelijkse beslommeringen van zich af te werpen en ,,een brede visie'' te ontwikkelen. Helaas bracht zijn toespraak die niet.

Cheney sprak verstandige woorden over de gevaren van het terrorisme. Hij stelde dat het bij de huidige technologie mogelijk is om geen drieduizend, maar driehonderdduizend mensen te doden. Hij droeg zinnige oplossingen aan: help mee gewelddadige ideologieën uit te schakelen door hervormingen in het Midden-Oosten en omgeving te stimuleren, maak dat landen beter samenwerken in de strijd tegen het terrorisme, en mocht de diplomatie eens falen, kom dan doortastend – lees: militair – in actie.

Maar zijn speech sloeg niet aan. Niet dat de bezoekers van de conferentie het er niet mee eens waren, maar er leek geen verband met waarover zij – politici, zakenmensen, religieuze prominenten, maatschappelijke activisten en schrijvers uit de hele wereld – de voorafgaande dagen hadden gesproken en gedebatteerd. Er is namelijks de afgelopen twee jaar in de wereld iets geks gebeurd: terwijl in de media de oorlog tegen terrorisme alle aandacht opeiste, is de machtige locomotief van de globalisering rustig doorgereden. Voor bijna alle landen geldt nu dat zij allereerst kampen met globaliseringskwesties: groei, armoedebestrijding, ziektepreventie, onderwijs, urbanisatie en behoud van identiteit.

Op al deze punten laat Amerika nauwelijks van zich horen. ,,Niet dat we ons geen zorgen maken over het terrorisme'', zei een regeringsleider (van een pro-Amerikaans land) tegen mij. Maar hij, en andere leiders, zien de wereld nu eenmaal anders: ,,Voor mij staan heel andere zaken op het spel. En ik heb de indruk dat de Verenigde Staten zich hebben teruggetrokken in hun eigen universum, waar over míjn problemen met hen geen gedachtewisseling mogelijk is.'' De verbinding tussen Amerika en de wereld is verbroken.

Van alle staatslieden op deze bijeenkomst hadden weinigen méér reden om zich druk te maken over het terrorisme dan president Musharraf van Pakistan, op wie tenslotte verscheidene aanslagen zijn gepleegd. Maar uit zijn programma van persoonlijke gesprekken – merendeels met ondernemers – blijkt waar zijn prioriteiten liggen: investeringen, groei en ontwikkeling.

Turkije heeft recent enkele terroristische aanslagen te verduren gekregen, maar premier Erdogan wilde zijn gehoor er vooral van doordringen dat Turkije vastbesloten is om te voldoen aan de criteria voor toetreding tot de Europese Unie. Deze twee leiders betonen zich inschikkelijk inzake twee hardnekkige politieke twistpunten (Kashmir en Cyprus), omdat zij inzien dat deze hen belemmeren in hun belangrijkste doelstelling: modernisering.

De meeste landen en ondernemingen zien in dat de globalisering geweldige mogelijkheden biedt, maar ook nieuwe problemen. ,,De wereldhandel groeit, maar wij zitten nog steeds met een allegaartje van uiteenlopende normen op ieder terrein, van inkomsten tot ethiek'', zegt Jürgen Hambrecht, de voorzitter van de raad van bestuur van de Duitse onderneming BASF. Maar het ziet er niet naar uit dat Washington het voortouw zal nemen voor nieuwe normen of oplossingen, misschien omdat het niet de indruk wil wekken de wereld te willen besturen. Zelfs in de oorlog tegen het terrorisme, waarin de Verenigde Staten, in de woorden van Cheney, streven naar ,,nauwere samenwerking'', hebben zij geen poging gedaan om een wereldwijd stelsel voor de uitwisseling van informatie en de instelling van gemeenschappelijke veiligheidsrichtlijnen te creëren. Zij werken liever met ad-hocmaatregelen. Dit soort leiderschap zal uiteindelijk resulteren in een minder veilige wereld. Zelfs op het gebied van de economie is er geen heldere visie, en handelen landen op eigen houtje en proberen ze elkaar de loef af te steken.

Ontwikkelingslanden die vroeger de globalisering vreesden, beginnen door te krijgen hoe ze er hun voordeel mee kunnen doen, waarbij ze tijdens besprekingen over handelsverdragen soms de handen ineenslaan. Andere landen combineren populistische maatregelen met een groeibeleid. Zo zet Vladimir Poetin enerzijds oligarchen in het cachot, terwijl hij anderzijds delen van de Russische economie liberaliseert. En China: dat steekt op onmetelijke schaal middelen en vernuft in onderhandelingen over juridische afspraken over handel, industrie en commercie.

Terwijl Washington worstelt met de traditionele zorgen van een imperium – onrust aan de grenzen – krijgt een nieuwe wereld van globalisering gestalte, die op zoek is naar leiders.

Fareed Zakaria is columnist van Newsweek.