Finse vervreemdende folk

Een paar jaar geleden was Kimmo Pohjonen een van de verrassingen op Lowlands. Een Fin met een zorgvuldig gemodelleerd hanenkamkapsel, een accordeon en een stel pedalen was op zich al genoeg om op te vallen op zo'n popfestival. Maar de wonderbaarlijke klanken die hij uit zijn instrument trok, en die hij met zijn verzameling effecten vervormde en liet herhalen, leverden al helemaal een bizarre ervaring op. Noord-Europees sjamanisme in de polder.

In zijn project Kluster, waarvan ook een gelijknamige cd is verschenen, heeft hij het bewerken van zijn arbeid op de accordeon uitbesteed. Hoewel hij nadrukkelijk de mannen van het geluid en het licht bij het project betrekt, is de rol van Samuli Kosminen doorslaggevend. Met een soort elektronische trommel en een laptop-computer als aanstuurmiddelen kan hij van alles met het bronnenmateriaal uithalen: in een loop zetten, van toonhoogte laten veranderen, onderwerpen aan stuiterende echo's. Intussen laat de geluidsman af en toe de boel in surround-stijl door de zaal cirkelen.

De accordeon is nog altijd nauw verbonden met folklore. Anders dan bijvoorbeeld accordeoniste en componiste Pauline Oliveros, doet Pohjonen weinig moeite om de banden daarmee definitief door te snijden. Dat valt ook niet te verwachten van iemand die Finse volksmuziek studeerde op de Sibelius Academie en diep in de tango dook in Buenos Aires. Tussen het geratel langs de toetsenrijen, het blazende gezwoeg van de balg en de vervreemdende geluidseffecten door, zijn nog altijd sporen van Astor Piazzolla en de folk uit zijn vaderland te horen, hoe abstract soms ook.

Juist door de toepassing van die folkloristische elementen in een vervreemdende omgeving heeft Pohjonens muziek een zekere hang naar kitsch. Dat is niet noodzakelijk slecht: slim toegepaste kitsch blinkt mooier dan onbewuste of moedwillige lelijkheid en Pohjonens riedels komen juist door het spiegelende spel van Kosminen soms hard aan. Aan het eind van het concert heeft Kosminen, net als zijn werkgever gekleed in een enkellange rok, zoveel materiaal van Pohjonens accordeon en woordloze zang verzameld, dat hij het eerste nummer van de toegift in zijn eentje kan afwikkelen.

Concert: Kimmo Pohjonen en Kluster. Gehoord: 24/1, Oosterpoort Groningen. Herhaling 28/1, 013 Tilburg (festival Route 04).