Controversieel fotograaf

Hoewel hij zowel mannen als vrouwen fotografeerde en de meeste van zijn modellen gekleed gingen, maakte modefotograaf Helmut Newton vooral naam met de foto's die hij in het laatste kwart van de vorige eeuw maakte van naakte vrouwen. In een setting die kon variëren van een kamer in een grand hotel tot een exclusieve penthousesuite of een smoezelige donkere steeg, liet hij ze paraderen op hoge hakken en met halsbandjes. Appellerend aan bondage, sadomasochisme en voyeurisme verlegde hij met die foto's maatschappelijke en artistieke grenzen. Al bleef zijn werk controversieel. Met enige regelmaat vonden zelfs opdrachtgevers zijn visie te ver gaan en uit feministische hoek werd hij er keer op keer van beschuldigd niets anders dan een pornofabrikant te zijn.

Zelf moest Newton, afgelopen vrijdag om het leven gekomen nadat hij op Sunset Boulevard in Hollywood de macht over het stuur van zijn Cadillac verloor en tegen een muur knalde, steevast hartelijk lachen om de ophef die zijn werk teweeg kon brengen. Zijn foto's waren inderdaad ondeugend, gaf hij toe. Maar ze waren enkel bedoeld om te verleiden en te amuseren. Vernederend voor vrouwen? Wie keek naar zijn foto's zag toch dat de vrouwen daarin speelden met mannen. Wie vernederde wie nu eigenlijk?

De in Berlijn als Helmut Neustädter geboren fotograaf, zoon van een succesvolle industrieel, vluchtte kort na de Kristallnacht naar Australië waar hij zich als freelance modefotograaf ontwikkelde. In 1957 keerde hij terug naar Europa en vestigde zich in het modecentrum Parijs. Tijdschriften als Vogue, Elle, Marie Claire en Jardin des Modes wisten zijn technisch perfecte stijl naar waarde te schatten. In de turbulente jaren zestig begon hij zijn aanvankelijk nog tamelijk gewone fotografie te larderen met erotisch getinte scènes, die uiteindelijk zouden uitmonden in zijn controversiële naakten. In die vaak wat kil ogende foto's verwerkte hij talloze herinneringen en fantasieën uit zijn Duitse jeugd, gaf hij later toe in zijn autobiografie. Al fotograferend bevrijdde hij zich van zijn Duitse opvoeding en Teutoonse aard.

Zijn eerste solotentoonstelling had plaats in Parijs in 1975. In de jaren daarna kreeg zijn werk, met dat van collega's als Herb Ritts en Irving Penn, zowel in de commerciële fotografie als in het museum een hoge status. Zo werden zijn foto's onder meer aangekocht door de Franse Bibliothèque Nationale, het Museum of Modern Art in New York en National Portrait Gallery in Londen.

Enkele maanden geleden schonk hij ruim duizend foto's aan zijn geboortestad Berlijn, waar ze de basis zullen vormen voor een in juni dit jaar te openen museum dat exclusief aan zijn werk gewijd zal zijn. (De opening gaat gewoon door, zo heeft de directie inmiddels laten weten.) Behalve modefoto's zijn laatste serie verschijnt in de maarteditie van Vogue – maakte Newton ook vele portretten, onder andere van Salvador Dalí, Jean-Marie Le Pen, Margareth Thatcher en prinses Caroline van Monaco.

Met het maken van naaktfoto's stopte hij op zijn 75ste. Hij had genoeg van al dat vlees, liet hij bij die gelegenheid weten in een interview. En nee, opgewonden was hij er nooit van geworden. Als ik mijn eigen foto's zie kan ik alleen maar denken aan de moeite die het heeft gekost om ze te maken.