Boodschap uit de bunker VS: Europa moet beter meedoen

Vice-president Cheney sprak in Davos Europa bijna toe: het moet de VS steunen in de strijd tegen terreur.

De toespraak van Amerika's vice-president Dick Cheney zaterdag bij het World Economic Forum kwam dicht in de buurt van een reprimande: Europa moet zijn verantwoordelijkheid nemen, ook militair durven opkomen voor democratie en met de Verenigde Staten nauw samenwerken in de strijd tegen terreur. Geen echt nieuw geluid, maar de gekozen woorden waren vierkant, de toon was streng – Europa moet meer en beter meedoen.

Cheney's bezoek aan de jaarlijkse bijeenkomst van zakenmensen en politici in het Zwitserse Davos was pas zijn tweede buitenlandse reis sinds hij in 2001 als `tweede man' het Witte Huis betrok. Aangenomen wordt dat de aanslagen van 11 september aan dit thuiszitten van de `reservepresident' hebben bijgedragen. Door zijn zeldzame verschijning nu kreeg zijn toespraak meer politieke lading. En inderdaad, het was een `boodschap uit de bunker'. De Amerikaanse regering voelt zich nog altijd sterk bedreigd. Zo zou Europa zich ook moeten voelen. En alleen samen valt er wat aan te doen.

Vorig jaar had minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell in Davos een staande ovatie gekregen voor zijn presentatie van het Amerikaanse Irak-beleid. Toen was het Forum, aan de vooravond van de Irak-oorlog, zeer kritisch gestemd geweest over het Amerikaanse krachtsvertoon. Powell maakte met een bewogen toespraak begrip los voor het door 11 september getraumatiseerde Amerikaanse volk.

Dat ging zaterdag met Cheney anders. In zekere zin had hij het makkelijker. Er waren in de dagen voorafgaand op het congres weinig openlijke uitingen van kritiek op de VS geweest – in de bezetting van Irak werd berust, de knieval van Libië en de arrestatie van Saddam waren pluspunten, de economie in de VS en Azië leek op te krabbelen. Het congres was niet zeker van de toekomst, maar zo ongerust als vorig jaar was niemand meer.

Cheney's rede bleek dwingend van toon en strijdlustig van inhoud – `(we) must' kwam er 22 maal in voor. Hij schilderde een portret van een door terreur bedreigde vrije wereld die het aan zichzelf, z'n geschiedenis en vooral aan z'n toekomst verplicht is om op te treden, en wel samen met de VS. In donkere kleuren schetste Cheney de Al-Qaeda-terreur, zonder deze met name te noemen. Een niets ontziende groep die zich probeert te wapenen met chemische, biologische en mogelijk zelfs nucleaire wapens om zoveel mogelijk slachtoffers te maken, waar dan ook. Het gaat volgens Cheney niet om een groep die bezwaren heeft tegen één volk of regering, maar tegen alle landen die door vrijheid, tolerantie en openheid worden gekenmerkt.

Hij legde geen grote nadruk meer op militaire oplossingen. De beslissing Irak binnen te vallen werd in het voorbijgaan verdedigd. ,,Er komt een moment waarop bedrog en ontkenning (defiance) moeten worden aangezien voor wat ze zijn. Dan moet er een confrontatie komen met het groeiende gevaar. Dan geldt dat we bereid moeten zijn niet alleen te praten, maar ook te handelen.''

Hij besteedde de meeste tijd aan een bevlogen pleidooi voor de waarden van vrijheid en democratie. Volgens hem zijn dat universele waarden, die in islamitische landen in het Midden-Oosten en elders evenzeer door de bevolking gewenst en toegepast kunnen worden als in de Europese en Angelsaksische wereld. Het zou dan ook goed zijn als een democratisch, gematigd islamitisch land als Turkije toe werd gelaten tot de Europese Unie, gaf Cheney nog even mee.

Het overkoepelende thema was de Amerikaanse `voorwaartse strategie van vrijheid' in het Midden-Oosten, waar Europa zich bij moet aansluiten. In de hele regio moeten democratische hervormingen bevorderd worden. Dit is ,,één van de grote taken van deze tijd''. Het is volgens Cheney ook een gemeenschappelijk eigenbelang. Hij somde meer gemeenschappelijke belangen en verplichtingen op, waarbij weinig ruimte was voor twijfel of begrip voor aarzelingen uit Europa. Zijn toespraak kreeg een mager applaus. In de wandelgangen overheerste schouderophalen of hoofdschudden. Men voelde zich meer toegesproken dan aangesproken. Cheney leek vooral de Amerikaanse positie te hebben willen markeren. En Europa moet zich kennelijk aanpassen.