Amsterdamse wildheid met een flinke dosis Almere

Schrijfster Heleen van Royen speelde een hoofdrol in de rel rond ex-wethouder Oudkerk. Haar weergave van hun gesprek over prostituees en sekssites leidde zijn aftreden in. Van Royen cultiveert een wild imago, en dat verkoopt. `Voor mij is ze een tutje, een meisje dat houdt van kip met appelmoes'.

Parool-columniste Heleen van Royen veroorzaakte eerder deze maand een landelijke rel met haar onthullingen over ex-wethouder Rob Oudkerk. Wie is de vrouw die sinds haar debuutroman, in 2000, een grote schare lezers aan zich wist te binden en met haar columns de ene na de andere bekende Nederlander tegen zich in het harnas jaagt? En: hoe voelt zij zich, nu het stof rond de affaire-Oudkerk enigszins is neergedaald?

Op die eerste vraag valt geen eenduidig antwoord te geven; Heleen van Royen is minder transparant dan ze op het eerste gezicht lijkt. Op de tweede vraag is volgens direct betrokkenen maar één antwoord mogelijk: slecht. ,,Heleen is paniekerig', zegt haar boezemvriendin Agaath Garschagen. ,,Ze is zich kapótgeschrokken van alle gebeurtenissen van de afgelopen dagen. Noem het naïviteit, maar ik weet zeker dat ze dit niet heeft zien aankomen.' Volgens haar oudere zus Afra Kroon heeft Van Royen zich de afgelopen weken met medicamenten op de been gehouden. ,,Haar man heeft haar voor de pers afgeschermd. Ze was er bijzonder slecht aan toe.'

En het begon zo onschuldig – althans zo leek het – met een column over een gesprek in de kroeg. In het stuk werd een doorgewinterd PvdA-politicus neergezet als een ,,gezonde Hollandse wethouder met gezonde Hollandse driften'. Hij zou cocaïne snuiven, prostituees bezoeken en op een door de gemeente ter beschikking gestelde computer langs pornowebsites surfen. Rob Oudkerk bekende publiekelijk schuld – ten dele – en vertrok na grote druk vanuit zijn partij. Wel overweegt hij juridische stappen tegen Het Parool, de krant die Van Royens observaties als nieuws bracht.

Oudkerk is niet de enige. Ook Willem Lust en Marcel van Kooten spanden een kort geding tegen Van Royen cq. haar werkgever aan, omdat zij hun eer en goede naam zou hebben aangetast met haar schrijfsels. Lust eiste 10.000 euro schadevergoeding van Het Parool nadat Van Royen in een column het gerucht had verspreid dat hij alleen Nova-anchorman wilde worden als hij de kosten van een haarstukje vergoed zou krijgen. De zaak loopt nog steeds.

De Amsterdamse psychiater Marcel van Kooten maakte bezwaar tegen het gebruik van zijn achternaam in Van Royens debuutroman De gelukkige huisvrouw. De in het boek opgevoerde jetsetpsychiater had weliswaar een andere voornaam, maar dat nam niet weg dat Van Kooten op medische congressen door collega-artsen plagend als `Beau van Kooten' werd aangesproken. De arts, die Van Royen begin jaren negentig korte tijd had behandeld voor een psychose, eiste dat alle reeds verschenen exemplaren van De Gelukkige Huisvrouw uit de handel werden genomen – een eis die de rechter naast zich neerlegde.

Ook VARA-presentator Felix Meurders kon weinig uitrichten toen Heleen van Royen hem eind 2002 in een van haar columns duidelijk herkenbaar opvoerde als de man die haar in de jaren tachtig bezwangerde en vervolgens aan haar lot overliet. Meurders wil geen commentaar geven op Van Royens aantijgingen, evenmin als de schrijver van wie dagblad Trouw vorige week met grote stelligheid beweerde dat hij in Van Royens columns figureert als de om seks bedelende `Vulpen'. Auteur Harry Mulisch, gepikeerd: ,,Daar weet ik niets van en ik ga mij er ook niet mee besmetten.'

,,Haantjes debunken', noemt Opzij-hoofdredacteur Cisca Dresselhuys de wijze waarop Van Royen mannen beschrijft. Nieuw is die werkwijze volgens haar niet – tal van vrouwen hebben het in romans en egodocumenten vóór haar gedaan – maar niet vaak houden Nederlandse vrouwelijke columnisten zich bezig met het publiekelijk aan de schandpaal nagelen van bekende mannen vanwege hun machogedrag. Dresselhuys: ,,Waarom ze het doet weet ik niet, maar het is best verfrissend.' Van Royen zelf zei begin vorig jaar tegen Opzij dat ze een hekel heeft aan de hypocrisie rond seksualiteit. ,,Mannen die zich voor de buitenwereld keurig monogaam voordoen en intussen iedereen belazeren. Ik zou zelf nooit zo'n dubbelleven kunnen leiden.'

Heleen van Royen weet met haar boeken, columns, interviews en optredens keer op keer de aandacht naar zich toe te trekken. Ook nu weer. Maar wat dríjft haar om de schijnwerpers op te zoeken? Agaath Garschagen: ,,Ze heeft een pleurishekel aan gesmoezel en achterkamertjespolitiek.' Haar oudere zus Afra Kroon verklaart Van Royens hang naar aandacht vooral door een lacune in de opvoeding. Kroon: ,,Onze vader had graag een zoon gewild, dat leek hem heel bijzonder. Toen Heleen geboren werd – ze was het derde meisje op rij – was hij ronduit teleurgesteld. Voor haar gevoel heeft hij nadien nauwelijks aandacht aan haar besteed. Ik denk dat dát haar gemaakt heeft tot wat ze nu is: een aandachtsjunk.'

Heleen van Royen werd op 9 maart 1965 in Slotervaart (Amsterdam-West) geboren als Helena Margaretha Kroon. Ze groeide op in een katholiek gezin – oom Ben Kroon werkte als journalist bij De Tijd – met drie kinderen. Haar vader was boekhouder, haar moeder huisvrouw.

Van Royen was 13 jaar toen haar vader zichzelf verdronk in de Sloterplas – een gebeurtenis die haar leven sterk heeft bepaald. ,,Sterker dan ik aanvankelijk voor mogelijk heb gehouden', vertelt haar moeder, Margreet Kroon. ,,Thuis werd met geen woord over haar vaders dood gerept. Het was een onverklaarbare gebeurtenis. Ik heb altijd gedacht dat het haar niet erg beroerde. Pas na lezing van haar debuutroman begreep ik dat het haar wel degelijk had geraakt. Ze had gewoon tijd nodig om het te verwerken.'

In De gelukkige huisvrouw schrijft Van Royen op tamelijk laconieke wijze over de zelfmoord van haar vader: ,,Het schijnt best rottig te zijn om een dode vader te hebben. Ik weet niet waarom. De vroegtijdige dood van mijn vader heeft weinig invloed gehad op mijn leven. Het werd gezelliger bij ons thuis, dat wel. Ik ben van de brugklas naar de tweede klas gegaan zonder enig probleem. Ik heb mijn diploma behaald.'

Begin jaren tachtig schreef Van Royen zich in voor een oriëntatiecursus aan de toneelacademie in Amsterdam. Toen haar werd verzocht een fluitketel te imiteren haakte ze af. Op aanraden van een leraar schreef zij zich in 1984 in bij de School voor de Journalistiek in Utrecht. ,,Ook toen al was ze een tegendraads persoon', zegt jaargenoot en freelance journalist Agaath Garschagen. ,,Anders dan de meeste studenten zag Heleen niets in een baan bij NRC Handelsblad of Vrij Nederland. `Onzin' vond ze de drukdoenerij daarover. ,,Voor haar eindopdracht schreef ze onder meer een verhaal over boeketreeksen. Niet om te provoceren, maar omdat ze daar een oprechte interesse voor aan den dag legde.'

Na haar studie vond Van Royen een baan bij de kabelkrantredactie van Haarlems Dagblad, waar ze als begin twintiger ook haar eerste echtgenoot Bill Meijer ontmoette. Meijer heeft geen behoefte om ,,op het verleden in te gaan', maar de toenmalige coördinator van de kabelkrantredactie, Kees van der Linden, is wel bereid tot een terugblik. ,,Heleen was een gezellige, maar niet bijster slimme collega', herinnert hij zich. Van Royen schreef volgens hem bij voorkeur berichten over verloren katten en honden. ,,Ze voelde zich nergens te goed voor. Maar van enige journalistieke passie heb ik destijds niets gemerkt. Ze kwam 's morgens binnen, tikte haar stukjes en weg was ze weer.'

Hij was dan ook ,,stomverbaasd' toen hij ruim tien jaar later De gelukkige huisvrouw onder ogen kreeg. ,,Niet alleen is het boek vlot geschreven, maar ook het vrijgevochten, autobiografische personage kan ik totaal niet plaatsen. Voor mij is Heleen van Royen een tutje, een meisje dat graag kip met appelmoes eet. Dat woeste leven is waarschijnlijk meer fictie dan werkelijkheid.' Afra Kroon: ,,Heleen is een slimme meid. Ze weet dat seks goed verkoopt. En als anderen haar graag als een femme fatale zien – prima. Of ze in haar joggingbroek al die zinnenprikkelende columns en boeken schrijft? Dat sluit ik absoluut niet uit.'

Tot grote teleurstelling van Van Royen weigerde de toenmalige hoofdredacteur van Haarlems Dagblad, Frans Nypels, haar een vaste aanstelling te geven. Ze hád het niet, vond hij. Radio Noord-Holland dacht daar anders over en bood Van Royen een baan aan als verslaggeefster met standplaats Haarlem. Daar ontmoette ze eind jaren tachtig ook haar huidige echtgenoot, SBS-presentator Ton van Royen, met wie ze sinds enige jaren in Almere woont. Hun open huwelijk is tijdens interviews altijd een vast gespreksonderwerp. Heleen vrijt graag en veel buiten de deur, en daar zegt Ton geen moeite mee te hebben. Hij begrijpt heel goed dat andere mannen zijn vrouw willen versieren, want zij is nu eenmaal aantrekkelijk.

Hun vrije liefdesleven staat een strenge opvoeding overigens niet in de weg. Dochter Olivia (11) en zoon Sam (7) moeten elke twee dagen hun kamer opruimen zei Ton van Royen vorig jaar tegen het blad voor ouders J/M. ,,Olivia heeft vaste taken. Ze veegt twee keer per week de tuin, zodat de bladeren weg zijn. Er zijn ook regels wat betreft het intermenselijk gedrag: ze moeten absoluut `u' zeggen tegen volwassenen. Als ze dat niet doen, krijgen ze niet meteen straf, maar ze worden er wel op aangesproken.'

In 2000 debuteerde Van Royen met De gelukkige huisvrouw, een roman over een 31-jarige vrouw uit Aerdenhout die psychotisch wordt na de geboorte van haar zoon. Haar psychiater probeert haar ervan te overtuigen dat de zelfmoord van haar vader oorzaak is van haar breakdown.

Van Royen werd ontdekt door Oscar van Gelderen van uitgeverij Vassallucci, die werd getipt door een dame die vertelde dat ze iemand kende die bezig was met een boek over de zelfmoord van haar vader. Van Gelderen: ,,Ik las de 20 bladzijden – meer was er nog niet – en nodigde Heleen uit. In haar bijzijn deponeerde ik de 20 bladzijden in de prullenbak en bood haar een contract aan voor een boek.' Wat hem zo in haar werk aanspreekt? ,,Ik vind de combinatie tussen zware thematiek – postpartum psychose, zelfmoord, de hel van een bevalling – en de luchtige, humoristische, snelle wijze van schrijven fris en vernieuwend.'

Nog voor verschijning van het boek maakte uitgeverij Vassallucci bekend dat de vertaalrechten voor 250.000 gulden waren verkocht aan de Duitse uitgeverij Rowohlt Verlag, een publiciteitsstunt die zijn uitwerking niet miste. In Nederland kochten 150.000 mensen De gelukkige huisvrouw – een uitzonderlijk aantal voor een debuut – en al snel meldde zich de ene na de andere buitenlandse uitgever aan. Nederlandse recensenten daarentegen staken hun afkeuring niet onder stoelen of banken. ,,De gelukkige huisvrouw is niet meer dan pulp in hardcover', oordeelde Margot Dijkgraaf in deze krant. En volgens Trouw haalde het boek het niveau van de soap Goede Tijden Slechte Tijden niet eens.

,,Literaire critici schieten met zwaar geschut op haar werk', vindt collega-schrijver en goede bekende Joost Zwagerman. ,,En eerlijk gezegd begrijp ik daar weinig van.' Was Van Royen een Amerikaanse schrijfster geweest, dan werd ze in Nederland nu op handen gedragen, vermoedt hij. ,,Nederlandse schrijvers worden niet alleen op hun werk maar ook op hun persoon beoordeeld – en daar neemt menigeen in dit geval kennelijk aanstoot aan. In Duitsland en Frankrijk is De gelukkige huisvrouw goed ontvangen. Daar wordt het boek op zijn eigen merites beoordeeld.'

Van Royens tweede roman, Godin van de jacht (2003) – over een getrouwde vrouw met twee kinderen die een schijnbaar burgerlijk bestaan leidt, maar er in werkelijkheid twee minnaars op nahoudt – was met een oplage van 125.000 vorig jaar de best verkochte Nederlandse roman. Het boek past in een brede culturele trend van boeken, televisieprogramma's en films over vrouwen die seks niet als problematisch ervaren, maar het juist als een belangrijk deel van hun identiteit beschouwen.

Hoe verklaart uitgever Van Gelderen het succes van Van Royens boeken? ,,Het zijn toegankelijke boeken, vlot en humoristisch, die zowel mannen als vrouwen aanspreken, en jong en oud. Daarnaast is Heleen niet op haar mondje gevallen en komt ze in de media gevat uit de hoek.'

Twee jaar geleden werd Van Royen door Het Parool benaderd of zij vaste columniste wilde worden. Het Parool, dat te boek staat als columnistenkrant, was op zoek naar jong, vrouwelijk talent en Van Royen paste goed in dat profiel. Hoofdredacteur Erik van Gruijthuijsen: ,,Ze had al eerder een práchtig portret van Almere voor ons zaterdagkatern gemaakt, maar haar talent drong pas echt tot mij door na lezing van De gelukkige huisvrouw. Ik heb me werkelijk beschéurd om dat boek.' Van Royens stijl en onderwerpkeuze spreken volgens Van Gruijthuijsen een modern publiek aan en passen goed bij de openhartige, grotestadskrant die Het Parool wil zijn.

Is zijn krant, zoals hier en daar wordt gesuggereerd, een discutabele richting ingeslagen met Van Royen? Wordt de scheidslijn tussen privaat en publiek in de toekomst wellicht dunner? Van Gruijthuijsen, quasi-verongelijkt: ,,Kom nou toch! Die columns over Oudkerk waren journalistiek relevant. Oudkerk was op de vingers getikt voor pornosurfen en gaf cocaïnegebruik toe. En dat werd allemaal opgetekend door iemand die van oorsprong verslaggeefster is – laten we wel wezen.'

Van Royen zelf erkende in het interview met Opzij dat zij in haar columns de grens tussen het publieke en het private soms uit het oog verliest. ,,Wat kan er wel in en wat niet? Dat is elke keer weer een afweging. Ik weet dingen van mensen die ik voor de column zou kunnen gebruiken. Maar mag dat? Als vrienden echt niet willen dat ik iets wat ze mij vertellen voor mijn column gebruik, moeten ze me dat heel duidelijk laten weten. Dat zeg ik hun ook. Want anders sta ik niet voor mezelf in.'

Gerectificeerd

Heleen van Royen

In het profiel van Heleen van Royen, Amsterdamse wildheid met een flinke dosis Almere, (26 januari, pagina 2) staat dat de schrijfster in een column te kennen gaf dat zij in de jaren tachtig zwanger raakte van Felix Meurders. Zij heeft in haar column slechts geschreven dat ze tegenover Meurders de vrees heeft uitgesproken dat zij zwanger was. In interviews heeft ze niet gezegd dat ze ,,veel en graag' buiten de deur vrijt, maar alleen aangegeven dat zij ook een seksleven met andere mannen heeft. Willem Lust heeft geen kort geding tegen Van Royen aangespannen, maar wil haar dagen in een bodemprocedure.