Allemaal in de rij in Oxfordblauw

Om de integratie van leerlingen en de orde op school te bevorderen wil de Utrechtse wethouder Verhulst het schooluniform verplichten. Veel katholieke scholen in België hebben er goede ervaringen mee.

,,Allemaal klaarstaan, netjes in de rij'', zegt de kleuterjuf. Langzaam gaan de kleuters in de gymzaal van het Sint-Andreaslyceum in het Vlaamse Brugge in vier rijen staan. Als de juf fluit, kruipen ze een voor een onder een stoel door en springen ze daarna een bank op, de gezichten rood van opwinding. Allemaal dragen ze hetzelfde blauw-witgeblokte bloesje. Sommige kinderen hebben er een geborduurd plaatje op.

Alle leerlingen van het Sint-Andreaslyceum Sint-Kruis, een voormalige meisjesschool, dragen dezelfde kleren: de trui en de broek zijn marineblauw,het hemd en de polo Oxfordblauw. Niet alleen moeten de kleuren kloppen, ook moet de kleding volgens de schoolgids aan andere eisen voldoen een rok mag alleen tot tien centimeter boven of onder de knie, een jas van spijkerstof mag niet, een legging evenmin. ,,Met het uniform verkleinen we de verschillen tussen leerlingen'', zegt directeur Johan Keersebilck. ,,We willen hier geen sociale druk om met dure merken of afwijkende kleding te komen.''

Een goed idee, vindt de de Utrechtse wethouder René Verhulst (CDA, Onderwijs). Twee weken geleden stelde hij voor het schooluniform verplicht in te voeren op de basisscholen in Utrecht. Met zo'n uniform, zegt Verhulst, verkleinen de culturele en sociaal-economische verschillen tussen leerlingen. Bovendien zou de integratie van allochtone leerlingen worden bevorderd. Als scholen instemmen met de invoering van het uniform, zouden ze hun leerlingen tevens moeten verbieden een hoofddoekje te dragen.

Op het bureau van Verhulst ligt een stapel briefkaarten van de Utrechtse openbare basisschool De Koekoek. De leerlingen van groep 6b hebben opgeschreven wat ze van zijn plan vinden om het schooluniform in te voeren op basisscholen in de stad. ,,Dan kan de juf ons niet meer uit elkaar houden'', klaagt Eva. ,,Dan kan ik niet meer zeggen: `ik heb nieuwe kleren aan''', schrijft Laura.

Maar Karim vindt het een goed idee. ,,Ik hoop dat het oranje uniforms worden'', schrijft hij. ,,Als je hetzelfde aan hebt, zijn we een team.'' En Lex schrijft: ,,Als er verschillen zijn tussen arm en rijk is een uniform juist goed. Anders word je gepest. Alleen zijn er bij ons geen verschillen tussen arm en rijk.'' Circa veertig procent van Utrechtse ouders en leerlingen is het met hem eens, zo blijkt uit onderzoek van de gemeente. Vanmiddag bespreekt Verhulst zijn plan met vertegenwoordigers van de schoolbesturen van Utrechtse basisscholen.

In tegenstelling tot Nederland, waar verplichte kleding op reguliere scholen niet bestaat, stellen nog veel katholieke scholen in België het uniform verplicht, zegt woordvoerder Willy Bombeek van het Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs. Circa driekwart van alle scholen in België is katholiek. Maar, zegt hij, het ouderwetse schooluniform neemt af. ,,Veel scholen verplichten nog wel kleren in één kleur. Ze vinden het prettig dat de verhoudingen tussen leerlingen meer in evenwicht zijn.''

Bovendien: scholen met een schooluniform mogen het dragen van een hoofddoek door islamitische kinderen verbieden. In België woedt op dit moment een felle discussie over het verbod op hoofddoeken op scholen. Vorige week stuurde het Vlaams Verbond van het katholiek Secundair Onderwijs een richtlijn naar alle aangesloten scholen. ,,Het kan dat vrije [bijzondere, red.] scholen de hoofddoek verbieden omdat er een vast en typisch schooluniform van toepassing is'', staat in de richtlijn.

Directeur Keersebilck van het Sint-Andreaslyceum heeft op dit moment geen islamitische meisjes op zijn school. Of hij de hoofddoek zou verbieden zodra het probleem zich aandient, weet hij nog niet. Maar, zegt hij, ,,het zou wel consequent zijn. We verbieden nu ook petten en sjaaltjes.'' Maar verbetert het schooluniform de sfeer op school? Keersebilck: ,,Ik weet niet hoe ze zich gedragen zonder uniform, maar nu nemen we ze zonder enig probleem mee op excursie. Er is minder onderlinge wedijver.'' De school stelt daarom ook eisen aan het uiterlijk van leerlingen. Het haar moet ,,kambaar'' zijn, schrijft de gids. Opvallende sieraden en piercings zijn verboden. En wat betreft de sokken en schoenen ,,rekenen wij op de goede smaak van de leerlingen''.

Het uniform als instrument voor meer gelijkheid? De schoolbesturen in Utrecht zien daar maar weinig in. ,,Als een school de integratie wil bevorderen, moet die ervoor zorgen dat leerlingen zich bewust zijn van de sociale verhoudingen in de klas'', zegt Thea Meijer van de Utrechtse Stichting Primair Onderwijs, waaronder 29 openbare scholen vallen. ,,Kinderen moeten verschillen en overeenkomsten kunnen herkennen. Ze moeten een positief zelfbeeld krijgen, een kostuumpje helpt daar niet bij. Dan onderscheiden ze zich met hun tas of mobieltje.''

Jean-Yves Glerant, vader van de leerlingen Jonas (7) en Rozenn (6) van de Utrechtse Kohnstammschool denkt daar anders over. Hij vindt het schooluniform een oplossing en volgens hem vinden meer ouders op school dat. ,,Mits de school het verschaft en wast.'' Jonas draagt net als zijn vriendjes het liefst het tenue van de Utrechtse voetbalclub Kampong. Rozenn is dol op haar roze ballettutu. ,,Ze zoeken op die leeftijd juist uniforme kleding uit'', zegt Glerant. ,,Dat bepaalt hun plaats in de groep. `Ik hoor erbij'. Je lost het probleem van de merkkleding op. Een uniform maakt je herkenbaar. Het maakt de straat en de school overzichtelijk.''

Uit een recente peiling van Stichting Kennisnet onder 6.000 Nederlandse basisschoolleerlingen blijkt dat zeventig procent geen uniform wil. Ook de Belgische leerlingen zijn verdeeld. ,,We pesten elkaar minder'', vindt Thomas Delameuillieure, leerling van klas 2A. ,,Je ziet namelijk niemand met een gekke sjaal of zoiets op school komen.'' Oudere leerlingen zijn daar niet van overtuigd. Veel te streng, vinden de vijfde-klassers Els Michiels en Sabine Steyart. ,,Als je iets anders aantrekt, moet je het de volgende dag meteen inleveren'', zegt Els. Trots laten ze zien hoe ze de regels ontduiken: de verplicht marineblauwe trui heeft een klein, geel bandje. Els draagt een trui met in grote letters het merk Basic Wave. De leraren is het vandaag niet opgevallen, maar een tijdje geleden was ze de trui twee weken kwijt. ,,Ik probeer het gewoon nog een keer.''