Webcongres: reactie anders bij een schietincident door een autochtoon

Wat als Murat D. nu eens geen allochtoon was geweest? Zouden de reacties in de samenleving dan anders zijn? Meer dan de helft van het Webcongres meent van wel.

De media hebben bij de berichtgeving over de moordenaar van docent Van Wieren het `wij-zij-gevoel' aangewakkerd, betoogde vorige week Mimoun Boukiour, student gezondheidswetenschappen te Maastricht. Cultuursocioloog Gabriël van den Brink bestempelde Van Wieren in het actualiteitenprogramma Nova als het zoveelste slachtoffer van een onzichtbare cultuuroorlog, aldus Boukiour in deze krant. Door zo'n grote nadruk op de culturele achtergrond van Murat D. te leggen, vervolgde Boukiour, werd gesuggereerd dat een leraar alleen iets te vrezen heeft van iemand met een andere achtergrond dan hijzelf. In sommige media is nog altijd sprake van een allergische reactie wanneer een allochtoon betrokken is bij een misdaad, concludeerde Boukiour.

Een meerderheid van de leden van ons Webcongres was het eens met de stelling, dat de reacties heel anders zouden zijn geweest als de schutter op het Terra College een autochtone leerling was geweest. Zoals Paul van den Bergh uit Tilburg: ,,De etnische of culturele achtergrond zou niet als (cruciale) factor moeten worden aangehaald ter verklaring van dit misdrijf. De neiging om dit bij Murat D. wel te doen is tendentieus en opportunistisch en zet `wij' tegenover `zij'.'' Cilia Kleijwegt uit Zoetermeer is het daar niet mee eens: ,,De Turkse afkomst en de wijze waarop deze jongen in de Nederlandse maatschappij functioneerde, is onmiskenbaar relevant voor deze moord. Het is jammer dat er mensen zijn die dat blijven ontkennen. Dan kun je het onderliggende probleem niet structureel aanpakken.''

,,Het is altijd belangrijk om te kijken naar achtergronden van de daders'', vindt ook Jan-Rutger Schrader uit Enschede. ,,Dit kan leiden tot aanpassing van de samenleving om in de toekomst dergelijke gevallen te voorkomen. Daarom moet ook zeker de Turkse cultuur in ogenschouw worden genomen bij de analyse van de schietpartij.''

,,Wanneer Murat een autochtone jongen was geweest'', schrijft Violette van Heek, ,,had men het meer als een incident beschouwd. Er zou vooral gekeken zijn naar de specifieke gezinssituatie en men zou inderdaad gediscussieerd hebben over de verharding van spelletjes, televisie en dergelijke. Nu het om een allochtone jongen gaat, krijgt de hele affaire een veel grotere lading. Deze jongen lijkt nu ook nog symbool te staan voor de problemen binnen enkele maatschappelijke en etnische groepen.''

,,Moord, c.q. doodslag op een leraar is dermate extreem dat de publieke verontwaardiging en algemene ontzetting sowieso heel erg groot zouden zijn'', schrijft Maurice Ackermans uit Den Bosch. ,,Nu het in dit concrete geval een allochtoon betreft, spelen in de publieke oordeelsvorming onvermijdelijk allerlei aspecten mee van de `clash of civilizations'. Je kunt de reacties van de diverse media dan wel `allergisch' noemen, feit is dat er statistisch te veel `maatschappelijke botsingen' plaatsvinden, waarbij allochtone jongeren zijn betrokken.''

,,Een hele rits van deskundigen, onderzoekers en cultureel-antropologen werd uit de kast gehaald'', aldus Birsen Karatay uit Rotterdam, ,,en weer werd ons duidelijk gemaakt hoe `zij', waar 'wij' zo bang voor aan het worden zijn, in elkaar zitten. Er moest een verklaring komen, maar ook een gevoel van veiligheid. Dat de dader een `zij' is, verschoont ons, `wij', van een groot probleem. Wij hoeven niet bang te zijn, ons gebeurt zoiets niet. Ik voel mij als Nederlandse van Turkse afkomst niet aangesproken door de daden van individuele Turken. Journalistiek gaat mee in de vaart der volkeren. Alles moet verkopen en geld opbrengen. Lezersaantallen en kijkcijfers zijn bepalend geworden voor journalistieke inhoud en niet zozeer objectieve berichtgeving.''

,,Het hoort nu eenmaal bij de inquisitieve rol van de pers dat alle achtergronden van zo'n ernstig misdrijf worden belicht'', schrijft Theodoor Bakker vanuit Jakarta, ,,ook de landsaard en culturele achtergrond van de dader, zeker als die onderdeel van zijn motief kunnen zijn geweest. Zolang de berichtgeving maar niet stigmatiserend van toon is. De aanleiding is triest, maar autochtoon Nederland heeft weer een beetje meer geleerd over de cultuurverschillen waarmee wij leven. Dat hoeft op zich niet een 'wij-zij'- of anderszins allergisch gevoel aan te wakkeren. De media zouden tekort zijn geschoten, indien zij het culturele aspect minder hadden belicht.''

,,Ik denk dat de media niet de `wij-zij'-tegenstelling aanwakkeren'', schrijft Linda Treuman uit Rotterdam, ,,maar dat die er altijd al geweest is en nu weer meer naar de oppervlakte komt. Eindelijk, zou ik bijna zeggen, want het aandeel van de allochtonen in geweldsdelicten is veel groter dan op grond van hun percentage in de bevolking verwacht mag worden. Ik denk dat het goed is dit te bespreken, want dan kunnen we ook op zoek naar oplossingen.''

,,Als een volbloed Nederlandse jongere de trieste huiselijke omstandigheden van Murat gekend had'', meent Nel van der Heijden-Rogier uit Vught, ,,had m.i. hetzelfde kunnen gebeuren. Vroeger ging je als mentor van een brugklas, ook op een havo/vwo-school, thuis kennismaken met de ouders. Je signaleerde het een en ander en het kwam voor dat daardoor leerlingen extra in de gaten gehouden of begeleid werden. De gezinsomstandigheden van leerlingen kennen, lijkt mij, is zeker op vmbo-scholen van levensbelang, of het nu om autochtone of om allochtone gezinnen gaat.''

,,Het was opvallend dat toen Pim Fortuyn werd neergeschoten, veel mensen bekenden opgelucht te zijn toen ze hoorden dat de moordenaar tenminste geen allochtoon was'', constateert Henk Brand uit Weesp. ,,Men vreesde duidelijk de gevaarlijke kanten van het `wij-zij gevoel', die het gebeuren nog veel tragischer zouden hebben gemaakt. Vaak is een complex van oorzaken verantwoordelijk voor wangedrag. Zeker is dat een ontredderd gezin dat in armoede leeft eerder zulk wangedrag doet ontstaan dan in gezinnen waar harmonie en welvaart is. Dat een botsing tussen de cultuur die thuis wordt opgelegd en de culturele waarden die buiten het eigen gezin worden beleefd, tot verwarring en extreem gedrag kan leiden, lijkt onmiskenbaar. Door oppervlakkig en primair te reageren op zulk gedrag kan makkelijk verergering ontstaan. Daarom is oprechte en onbevooroordeelde belangstelling voor achtergronden van (vooral jonge) mensen zo belangrijk.''

Het Webcongres is het on-line forum van NRC Handelsblad. Iedere week krijgen 150 lezers een stelling voorgelegd over een actueel thema. De discussie wordt gehouden op www.nrc.nl.