Veertig jaar in vrolijke chaos

,,Morgen gaat het beter, beter, beter/ Morgen kijk je iedereen weer glunderlachend aan'', zong vocalist Willy Derby in 1939, vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Hij nam het optimistische lied op in Berlijn, terwijl elders in de stad de nazi's de invasie van zijn vaderland voorbereidden. Regisseur en schrijver Arie de Mol van de groep Els Inc. koos Morgen gaat het beter als titel voor zijn nieuwe toneelstuk, een politieke parabel over de teloorgang van Nederland.

Om het bankroet van de sociaal-democratie te tonen neemt De Mol een gezin dat opgroeit met de idealen van de jaren zestig. Aanvankelijk springt iedereen nog vrolijk rond. ,,Weg met de spruitjeslucht!'' roept moeder. De schaduwzijde van de bevrijding is echter ook al zichtbaar. Pa geeft de kinderen vrijheid en eigen verantwoordelijkheid, maar die misbruiken ze door alleen voor zichzelf patat te halen en papa's versgeschreven `pamflet' te verscheuren. Pa preekt eindeloos over de zegeningen van het delen, en hij spoelt de kapitalistische cola door de wc.

Dan maakt De Mol een sprong naar de jaren negentig. De tijden zijn veranderd, maar vader houdt vast aan zijn idealen. Gastvrij haalt hij een verwend diplomatenkind in huis, alsmede een blind christenmeisje dat arts-zonder-grens wil worden, een LPF-proleet en een Bosnische moslim. De proleet draait keiharde house en zuipt een krat per dag. De moslim claimt gebedsruimte in de walk-in closet van het decadente diplomatendochtertje. Niemand werkt of studeert meer, de verzorgingsstaat wordt leeggeplunderd, in de badkamer wordt een lustmoord gepleegd. Bij zijn eigen kinderen kweekt de vader slechts woede en intolerantie, en de lege lach van cynisme. Het huis is te vol, iedereen trekt zich terug in zijn eigen kamer.

De Mol wil veertig jaar Nederland schilderen, dus dat moet met brede kwast. Hij komt uit op de grootst mogelijke gemeenplaatsen en karikaturale vertekening. Zijn jaren vijftig, zestig en negentig zien er precies zo uit als iedereen denkt. Dit wordt nog benadrukt door de flarden troonrede die een zwakzinnig Bosnisch kind uitspreekt.

Op zich is het leuk hoe De Mol alle hedendaagse opiniepaginaproblemen in één gezin weet te persen, maar een kunstenaar zou daarbij toch een verrassende, liefst tegendraadse visie moeten geven.

Gelukkig schept De Mol een vrolijke chaos met luchtig, energiek spel van jonge acteurs, waarin hij doet denken aan de Brecht-volgeling Koos Terpstra. En er valt ook best veel te glunderlachen, zoals om een spandoek met `Alle Turken trug naar Marokko'. Of een jaren-vijftig hoorspel over het mysterie van de verdwenen sudderlapjes.

Hij lardeert zijn voorstellingen met opgeruimde, optimistische vooroorlogse liedjes die getuigen van het keurig aangeveegd Nederland dat voorgoed is verdwenen. Hij gebruikt ze als wrang contrast, en wellicht ook als vooruitwijzing. Naar een volgende oorlog van allen tegen allen.

Morgen gaat het beter, door Els Inc.. Regie en tekst: Arie de Mol. Tournee t/m 13/3. Inl. 010-4731 543, www.elsinc.nl